“Ишонч Китоби” деб аталмиш мазкур асарда, Ҳазрати Баҳоуллоҳ Оллоҳ ва Унинг Элчиларининг табиати, ҳамда, инсоният учун руҳий ривожланишнинг мақсад ва моҳияти каби илоҳий сиру асрорларни ёритадилар.


КИТОБИ ИҚОН (Ишонч Китоби)

(c) Ўзбекистон Миллий Руҳоний Кенгаши


KITAB-I-IQAN
The Book of Certitude
ISBN 5-93283-001-8

БИРИНЧИ ҚИСМ

1.

БИСМИЛЛОҲИЛ БАҲОУЛ АБҲО

(Шонлилар Шонлиси Раббимиз номи билан)

Самовоту заминда мавжуд бўлганлардан буткул кўнгил узмаган банда, ирфон денгизи соҳилларига етиша олмас. Руҳингизни муқаддас айланг, эй замин аҳли, токи Оллоҳ сиз учун тақдир этмиш мақомга етинг ва Илоҳий Тақдирга кўра, Баён самосида қурилмиш чодирга дохил бўлинг.

2.

Ушбу сўзларнинг моҳияти шуки, иймон йўлига кирганлар ва ишонч шаробига ташналар, ўзларини барча дунёвий нарсалардан, яъни, қулоқларини беҳуда суҳбатлардан, фикрларини хом хаёллардан, юракларини дунёвий боғлиқликлардан, кўзларини фоний нарсалардан пок ва муқаддас айласинлар. Улар Оллоҳга таваккул этиб, Унинг этагидан маҳкам тутиб, Унинг йўлидан юрмоқлари лозим. Ўшанда, улар ирфон ва идрок қуёшининг порлоқ шафақларига лойиқ бўлиб, интиҳосиз бир ғайб фазлни ўзларида жой этурлар; зеро, банда олиму жоҳилларнинг сўзи, амали ва феъл-атворини Оллоҳ ва Унинг Авлиёларини тан олишнинг асоси ва Ҳақ маърифатининг мезони деб қабул қилар экан, ҳаргиз Иззат Соҳибининг Маърифат Ризвонига дохил бўлмас, бақо сарманзилига етиша олмас, илоҳий яқинлик ва ризо жомидан тота олмас.

3.

Ўтмишга назар солинг. Юксак ва паст мартабали кишилар ҳамиша Аҳадият Зуҳурларининг Муқаддас Шахслар орқали келишига мунтазир эдилар. Ва барча замонларда, илоҳий раҳмат насимининг эсишини, ваъда этилган Жамолнинг ғайб чодиридан чиқиб, бутун олам қаршисида зоҳир бўлишини дуоларда ёлвориб сўраганлар. Иноят дарвозалари очилиб, илоҳий карам булутлари инсоният узра тўкила бошлаганда ва самовий қудрат уфқидан ғайб Қуёши порлаганда эса, уларнинг бари Ундан тондилар ва Унинг, айни Оллоҳнинг юзидан юз ўгирдилар. Буларнинг бари ҳар бир муқаддас китобда батафсил ёзилгандир.    

4.

Ўз изланишларида иштиёқ ила ёнган кишилар томонидан кўрсатилган бундайин эътирознинг сабаби ҳақида бир зум фикрланг. Уларнинг шафқатсиз ҳужумини тил ёхуд қалам зикр этмоққа ожиз. Бирон бир Муқаддаслик Мазҳари йўқки, қачонки Ул зоҳир бўлганида, атрофдаги инсонларнинг эътирозу инкори ва шиддатли қаршилигига мубтало бўлмасин. Чунончи, буюрмиш: “Вой бандалар ҳасрати! Уларга ҳеч бир Расул келмасин, унга истеҳзо этдилар.”[1] Яна буюрар: “Ҳар уммат ўз Расулига ҳамла қилиш учун ботил сўзлар ила баҳс қуриб, унинг ҳақиқатини ёлғонга чиқарди.”[2]

 5.

Шунинг учун, илоҳий қудрат булутларидан ва иззат самосидан нозил бўлган бу сўзлар беҳисоб бўлиб, уларни бандаларга хос оддий идрок ила қамраб бўлмас. Чинаккам фаҳм ва зеҳн соҳиблари учун Ҳуд сураси кифоядир. Ўз қалбингизда ушбу муборак сура устида мушоҳада юритинг ва унинг асл фитратини англашга интилинг. Токи Анбиёларнинг ажойиб феъл-атворини синчиклаб таҳлил қилинг ва уни рад этган ёлғончи одам болаларининг тўҳмат ва инкорларини хотирланг. Шоядким, инсон қалби қушларини нафсий ғафлат ватанидан илоҳий ваҳдат ва маърифат ошёнига парвоз эттиринг ва лоязол ҳикмат булоғидан ичинг ва зулжалол илми дарахти меваларидан баҳраманд бўлинг. Муқаддаслик ва абадият суфрасидан пок юраклар учун нозил бўлмиш насиба ушбудир.

6.

Агар сиз Анбиёларнинг устига ёғдирилган ҳақоратлардан огоҳ бўлсангиз ва золимлар эътирозларининг асл сабабини тушунсангиз, Улар мақомининг аҳамиятини  сўзсиз англаб етган бўлар эдингиз. Бунданда ортиқроқ, илоҳий сифатлар зуҳури бўлмиш Зотларга қарши чиққанларнинг инкор-эътирозлари устида қанчалик кўпроқ мушоҳада этсангиз, Оллоҳ Амрида сизнинг иймонинингиз шунчалик мустаҳкамроқ бўлади. Барча замонлар ва асрлар давомида, қудрат ва иззат Мазҳарларининг бошига шундайин кулфатлар солиндики, уларни тасвирлашга қалам хижолат чекар, бу ҳақиқатни исбот ва ошкор этмоқ учун, мазкур лавҳда Анбиёлар ҳақидаги ҳикоялар қисқача эсга олинажак. Шояд, бу далиллар баъзи бир одамларга даврнинг уламо ва нодонларининг бақир-чақир ва эътирозларидан хавотирга тушмасдан, аксинча, ўз иймон ва ишончларини кучайтириш учун сабаб бўлсин.

7.

Анбиёлар орасида Нуҳ бор эди. У тўққиз юз эллик йил Ўз қавмига насиҳат қилиб ёлвориб,  уларни тинчлик-омонлик воҳасига чақирди. Бироқ, ҳеч ким Унинг чақириғига қулоқ солмади. Ул муборак Зотга ҳар куни шу қадар азоб-уқубатлар етқазилар эдики, Унинг омон қолишига ҳеч ким ишонмасди. Қанчалар Уни инкор этиб, масхараю, истеҳзою, киноялар ила ранжитдилар! Чунончи, буюрмиш: “Ҳар сафар қавмдан бўлган зодагонлар Унинг ёнидан ўтсалар, Уни масхара қилардилар. У уларга деди: “Гар бизни масхара қилурсиз, биз ҳам худди сиз бизни масхара қилганингиздек сизларни масхара қилурмиз. Бас, охирда буни билурсиз.” [3] Анчадан сўнг, У Ўз саҳобаларига бир неча маротаба ғалабани ваъда этиб, унинг вақтини муайян этди. Вақт-соати келганда эса, илоҳий ваъда амалга ошмади. Бу, шусиз ҳам камсонли саҳобалардан бир нечасининг Ундан юз ўгиришига сабаб бўлди, чунончи, бунинг тафсилоти аксари машҳур китобларда битилмиш. Ва албатта, сиз уларни ўқигансиз, йўқса, шубҳасиз ўқирсиз. Ниҳоят, китобу ривоятларда тасдиқ этилгани каби, Ул Ҳазрат ёнида қирқ ёки етмиш икки нафардан бошқа издош қолмади. Охир-оқибат, У борлиғининг қаъридан нидо этди: “Раббим! Ер юзида кофирлардан биронтасини қолдирма!”[4]

8.

Энди эса, бу инсонларнинг гумроҳлиги устида бир қадар мулоҳаза юритинг. Улар томонидан кўрсатилган бунчалик эътироз ва ҳазар этишларнинг сабаби нимада эди? Уларни, инкор кўйлагини ечиб, қабул либоси билан безанмоқдан бош тортишга нима ундади? Қолаверса, нима сабаб бўлдики, илоҳий ваъда амалга ошмади ва толибларни қабул этган нарсаларидан тонмоқларига олиб келди? Теран мушоҳада этингки, ғайб нарсалар сиридан воқиф бўлгайсиз, ҳақиқий маънавият гулистонининг ифорларидан туйиб, ушбу ҳақиқатни тасдиқ этгайсиз, зеро Қудрат Соҳиби азал-азалдан ва абадул-абад Ўз бандаларини синовга солган ва солишда давом этади, токи нур зулматдан, рост ёлғондан, ҳақ ботилдан, ҳидоят залолатдан, хушбахтлик бадбахтликдан, гул тикандан мумтоз ва маълум ажралиб турсин. Чунончи, У буюрмиш: “Одамлар “Иймон келтирдик(мўминмиз)” дейиш билан, имтиҳон қилинмай ўз ҳолларига ташлаб қўйилади деб ўйлайдиларми?”[5]  

9.

Нуҳдан кейин, хилқат машриғидан Ҳуд жамолининг нури порлади. Айтишларига кўра, қарийиб етти юз йил давомида, У инсонларни Зулжалол Ризвонига яқинлашиш ва унинг ҳузури томон юз қаратишга даъват этди. Унинг узра қанча балолар ёғилди, У қанчалик кўп даъват этмасин, шунчалик кўпроқ исён туғдирди ва Унинг оташин уринишлари қавмининг қайсарона кўрлигига олиб келди. “Кофирларнинг куфри уларнинг ўзига зарар орттирар.” [6]

10.

Ундан кейин, муборак Зот бўлмиш Солиҳ, маънавий ғайб Ризвонидан қадам қўйди ва инсонлaрни янгидан боқий ҳаёт дарёсига яқинлашишга даъват этди. Юз йилдан кўпроқ муддат давомида, У уларга Илоҳий ҳукмларни бажариш ва ман этилган нарсалардан кечишни амр этди. Лекин, Унинг насиҳатлари самарасиз ва Унинг ёлворишлaри натижасиз қолдилар.  У бир нeча марта тарки дунё этиб, танҳоликда яшади. Ҳолбуки, ушбу азалий Жaмол инсонлaрни фақатгина Оллоҳ шаҳрига чорлаган эди. Чунончи, буюрмишки: “Ва Сaмудга биродари Солиҳни юбордик. У дeди: “Эй қавмим, Оллоҳга ибодат қилингиз, сизлар учун Ундан ўзга бирон илоҳ йўқдур…”. Улaр жавоб бeрдилар: “Эй Солиҳ, сен илгари ичимиздаги энг умидли киши эдингку; энди бизларни отa-боболаримиз ибодат қилиб келган бутларга ибодат қилишимиздан қайтарурмисан?! Албатта, бизлар сен даъват этаётган динингдан шак-шубҳадамиз.”[7] Буларнинг бари бефойда бўлди ва охир оқибат, улкан фарёд кўтарилиб, барчалари оташга мубтало бўлдилар.”

11.

Ундан сўнг, Халилуллоҳ[8] жамоли ниқоб ортидан ўзини кашф этди ва илоҳий ҳидоятнинг яна бир туғи қад кўтарди. У замин аҳлини тақво нуригa даъват этди. У, уларга қанчалик иштиёқ ила насиҳат этмасин, улардаги ҳасад ва ғафлат шунчалик авжига чиқди, фақатгина Оллоҳдaн бошқa ҳар нарсани инқитоъ этганлар ва ишонч қанотларида, инсоний идрокдaн юксак бўлмиш илоҳий мақомга кўтарилганлар бундан истисно бўлдилар. Маълумки, ёв галалари Уни шу қадар исканжага олдиларки, охир-оқибат Унга қарши ҳасад ва исён ўти ёндирилди. Олов қиссасидан сўнг, инсонлар орасида Илоҳий Сирож бўлмиш Ул Зот ўз шаҳридан қувилди, чунончи, бу ҳақда барча китоб ва йилномаларда битилмишдир.

12.

Унинг замони тугагaндa, Мусонинг навбати келди. Ул Ҳазрат Самовий асо ила қуролланиб, қўлини Илоҳий маърифат мўъжизаси ила безаб, Оллоҳ муҳаббати Форонидaн чиқибон, самадоний шавкат ва қудрат илонини ўз измида ушлаб, нур Синосидaн дунёга зоҳир бўлди. Ул Зот, ер юзининг жамийки xaлқлaри ва элaтлaрини абадият салтанатига чорлади ва улaрни вафо дарахти мeваларидан тотмоққа даъват этди. Албатта, Фиръавн ва унинг қавми нақадар шиддат ила Унга қарши чиққанини ва мушрик қўлларнинг Ул муборак Шажарага шубҳа тошлaрини отганини эшитгансиз. Шу даражагача етиб бордики, охийри Фиръавн ва унинг қавми кўтарилиб, Ул муқаддас Сидра ўтини инкор ва бўҳтон сувлaри билан ўчирмоқ учун қўлларидан келганини қилдилар, фақат, улар бир ҳақиқатдан бехабар эдилар, ҳeч бир моддий сув илоҳий ҳикмат ўтини сўндира олмас, ҳeч бир мухолиф тўфон раббоний қудрат чироғини ўчира олмас. Билъакс, агар сиз ички нигоҳ ила боқсангиз ва Оллоҳ ризолиги йўлидан юрсангиз, кўрурсизки, бундай сув ўша ўтни янада аланга олдиради, бундай тўфон эса ўша чироқни қўриқлайди. Фиръавн авлодидaн бўлган бир мўмин шунчалик гўзал баён этмишки, чунончи, унинг ҳикоясини Раббул Иззат Ўз Ҳабибига буюрмиш: “Фиръавн хонадонидан бўлган, ўз иймонини яшириб юрадиган бир мўмин киши дeди: “‘Менинг Раббим Оллоҳдир’ дeган кишини ўлдирасизми? Ҳолбуки, У сизга Раббингиздан очиқ ойдин ҳужжатлар ила келмишдир. Агар у ёлғончи бўлса, ёлғони ўз бўйнига, агар ростгўй бўлса, сизларга у ваъда қилаётган (азоблардан) айримлари етиб қоладику. Албатта, Оллоҳ ҳаддан ошгувчи, ёлғончи кимсаларни ҳидоят қилмас.”[9]  Ниҳоят, улaрнинг зулми  шу даражагача бордики, ўша мўминни оғир азобларга солиб шаҳид этдилар. “Оллоҳнинг лаънати золим қавм устига бўлсин.”[10]

13.

Ва энди бу ишлар устида ўйлаб кўринг. Бундай қарама-қаршиликларга нима сабаб бўлиши мумкин эди? Нима учун ҳар бир Оллоҳ Мазҳарининг келиши, бундай жанжал ва саросима, бундай зулм ва ғалаёнлар билан кечган? Буларга қарамай, жамийки Анбиёлар, қачонки, дунё халқлари орасида зоҳир бўлмасин, Ўзларидан сўнг, бошқа бир Пайғамбарнинг келишини башорат қилганлар, ҳамда, келажак зуҳурларга хос аломатларни айтиб ўтганлар. Чунончи, барча муқаддас китоблардаги битиклар бунга гувоҳлик бергай. Бас, унда нима учун Муқаддаслик Мазҳарларининг келишини талпиниш ва зориқиш билан кутган одамлар, муқаддас китоблардa ёзилмиш аломатларга қарамай, Оллоҳнинг жамийки Анбиё-ю Асфиёларига қарши ҳар бир аср ва даврда бунчалар тажовуз, зулм, жабр ва шафқатсизлик кўрсатганлар? Чунончи, буюрмиш: “Ҳар замону асрда, Парвардигор томонидан бир Пайғамбар сизларнинг ҳавою нафсингизга ёқмайдиган нарса билан келса, такаббурлик кўрсатиб, мўмин бўлмадингиз ва баъзиларини ёлғончига чиқариб, баъзиларини эса ўлдиравердингиз.” [11]                 

14.

Мулоҳаза юритинг, бундайин амалларнинг сабаби нима? Зулжалол жамолини таратгувчи Зотларга нисбатан бундай муомала қилишга нима ундаши мумкин? Ўша даврдаги одамлар инкор ва эътирозининг сабаби нима бўлган бўлса, мазкур давр одамларининг ғафлатига ҳам ўша сабабдир. Оллоҳ далилининг комил эмаслигини таъкидлаш ва буни инсонлар эътирозига сабаб қилиш, ошкора куфрдир. Бир томондан, ўз халқини ҳидоят этмоқ учун инсонлар орасидан бир нафарини танлаб, аммо, Унга етарлича ҳужжат ато этмаслик, бошқа томондан эса, Сайланган Зотни қабул қилмаганликлари учун халққа оғир жазо бериш, Фаёз файзидан нақадар йироқдир! Аксинча, борлиқ Султони азалдан жамийки мавжудотларни ўз Илоҳий Моҳиятининг Мазҳарлари воситаси ила қамраб келган. Бир он бўлсада, Унинг файзи тугамаган ва башар узра иноят булутларидан раҳмат ёмғирлари ёғишдан тўхтамаган. Бинобарин, бундай воз кечмоқлик, кибр ва ғурур водийсида сайр этиб, олислик саҳроларида кезган, ўз шак-шубҳалари ва уламоларидан эшитганларига эргашган кишиларнинг тор тушунчасининг оқибатидан бўлак нарса эмас. Шу сабаб, уларнинг эътироздан бошқа асосий ташвиши йўқ; уларнинг ягона тилаги ҳақиқатни менсимасликдир. Ҳар бир ички нигоҳ ила мушоҳада этгувчи учун ойдин ва ошкордирки, агар бундай инсонлар Ҳақиқат Қуёшининг Мазҳарларидан ҳар бирининг кунларида кўзлари, қулоқлари ва қалбларини, кўрган, эшитган ва ҳис этганларидан пок ва муқаддас этсалар эди, улар, албатта, Оллоҳ гўзаллигини кўрмоқдан маҳрум бўлмаган, Унга яқинлик ва висол масканидан четда қолмаган бўлар эдилар. Ҳар қачон, Оллоҳнинг далил-ҳужжатлари ўз уламолари таълимотидан олинган билимлар мезонида ўлчаниб, заиф ақлларига мувофиқ келмаганида, улар шундайин нолойиқ ҳатти-ҳаракатларни амалга оширардилар.

15.

Ҳар бир даврда, дин пешволари ўз қавмларига абадий нажот соҳилларига етишмоқларида монеълик қилиб келганлар, зеро, улар ҳокимият жиловини ўз қўлларида маҳкам тутганлар. Баъзилари ҳокимиятга ҳирс қўйганлигидан, бошқа бирлари эса, билим ва тушунчаси етишмаслигидан ўз халқининг маҳрумиятига сабаб бўлдилар. Уларнинг изни ва фатволари билан, ҳамма Анбиёлар қурбонлик қадаҳидан ичиб, иззат зирваларига парвоз этдилар. Ўша давр ҳукмдорлари ва уламолари оламнинг Ҳақиқий Султонлари ва Илоҳий Фазилат Жавоҳирларига қарши не-не зулмлар ўтказдилар! Фоний ҳукмронликка қонеъ бўлиб, улар, мангу салтанатдан ўзларини маҳрум этдилар. Чунончи, кўзларини Маҳбуб жамоли нурини кўришдан, қулоқларини эса, Мақсуд Кабутарининг наволарини эшитишдан бенасиб этдилар. Шу боис, жамийки самовий китобларда ҳар бир давр уламоларининг аҳволи зикр этилмишдир. У шундайин буюрар: “Эй, аҳли китоб! Нима учун ўзларингиз гувоҳ бўла туриб, Оллоҳнинг оятларига куфр келтирасиз?”[12] Шунингдек, У буюрар: “Айт: Эй, аҳли китоб! Нима учун ҳақни ботил билан аралаштирасиз?[13] Нима учун била туриб ҳақни яширасиз?” Бошқа бир жойда буюради: “Эй, аҳли китоб! Нима учун иймон келтирган кишиларни Оллоҳ йўлидан тўсиб, қайтарасиз?”[14] Илоҳий назар билан қарасангиз маълум бўладики, мардумни сиротал-мустақимдан қайтарган “китоб аҳли”, ўша давр уламоларининг ўзлари эдилар ва уларнинг номларию, қилмишлари муқаддас китобларда ва ояту ҳадисларда ёзилмиш.

16.

Энди эса, Оллоҳнинг қусурсиз назаридан туғилган ўз қатъий ва зийрак нигоҳингизни раббоний илм уфқига қаратинг ва Абадийлик томонидан нозил этилган комил сўзлар борасида ўйлаб кўринг, токи жалол пардаси ортида ва Унинг фазли чодири ичра пинҳон бўлган илоҳий ҳикмат сирлари сизга зоҳир ва ҳувайдо бўлгай. Ушбу дин пешволарининг инкор ва эътирозлари, асосан, уларнинг билим ва тушунчаларининг озлигидан келиб чиққан. Ягона Ҳақ жамол Мазҳарлари томонидан келажак Зуҳурларнинг аломатлари ҳақида айтилган баёнларини, ҳеч қачон тушунмадилар ва унинг моҳиятини англамадилар, шунинг учун улар исён туғини баланд кўтариб фитна-фасод уюштирилар. Равшанки, Абадият Кабутарлари сўзларининг ҳақиқий маъноси Азалий Мавжудлик бўлмиш Зотлардан бошқа ҳеч кимга очиқ эмас, Маънавият Булбулининг тароналари эса, Бақо салтанати аҳлидан бошқа ҳеч кимнинг қулоғига етиб бормас. Зулм қибтиси, адолат сибтисининг дудоқлари ичган қадаҳдан ҳеч вақт тотмас, кофирлик фиръавни ҳеч вақт Ҳақиқат Мусосининг қўлини тан олишга умид қилмас. Чунончи, буюрар: “Унинг тафсирини Оллоҳдан ва илмда собит бўлганлардан бошқа ҳеч ким билмас.”[15] Бунга қарамай, улар Kитоб тафсирини пардалар билан тўсилганлардан сўрадилар ва илмни унинг манбасидан олишдан бош тортдилар.

17.

Чун, Мусо айёми тугаб, Исо шуъласи Руҳ машриғидан порлабон, оламни мунаввар этганда, жамийи яҳудийлар Унга эътироз этиб кўтарилдилар. Улар даъво этдиларки, Тавротда ваъда қилинган Зот келиб, Мусо қонунларини тасдиқ этмоғи ва амалга оширмоғи керак, ҳолбуки Масиуллоҳ мақомига даъво этган, ушбу Насроний йигит, Мусонинг энг жиддий ҳукмлари бўлмиш, талоқ ва шанба қонунларини бекор этмишдир. Бундан ортиқ, Зуҳур аломати нимада бўлсин? Чунончи, яҳудийлар, ҳатто бу кунда ҳам Таврот дарак берган Мазҳарни кутмоқдалар! Мусо давридан буён қанча Муқаддаслик Мазҳарларию, қанча абадий нур машриқлари зуҳур этилмасин, яҳудийлар энг қатъий шайтоний шак-шубҳа пардаларига ўраниб, хаёлий бут учун ўзлари ўйлаб чиққан аломатларнинг қачон зоҳир бўлишини ҳанузгача кутарлар. Оллоҳ бундай гуноҳларига кўра уларни жазоламиш, уларда иймон руҳини сўндирмиш ва уларни жаҳаннам оташи азобига маҳкум этмишдир. Зеро бу, келажак Мазҳарнинг аломатлари ҳақида Тавротда нозил этилмиш сўзларнинг маъносини тушунмоққа қодир эмасликларидан бўлди. Шунинг учун, Исо жамолини танимоқликдан маҳрум бўлдилар ва Илоҳий Лиқони кўришга нойил бўлмадилар. Ва ҳамон, Унинг келишига мунтазирлар! Азал-азалдан ва бугунга қадар, барча умматлар шундай хом хаёллар ва нолойиқ фикрларга ёпишиб, ўзларини латиф муқаддаслик чашмаларидан оқаётган пок сувлардан бебаҳра ва бенасиб этдилар.

18.

Бу сирларни кашф қилар эканмиз, Биз, ширали Ҳижоз тилида дўстлардан бирига аталган аввалги Лавҳларимизда, ўтмиш Анбиёларига нозил бўлган оятлардан бир нечасини зикр этиб ўтдик. Энди эса, сизнинг саволингизга жавоб берар эканмиз, бу саҳифаларда яна ўша оятларни, аммо бу гал, Ироқ лаҳжасининг хушнаво оҳангида айтиб ўтамиз, токи олислик саҳросида кезган ташналар яқинлик уммонига етишсинлар, ҳамда, ҳижрону фироқ чўлларида саргардон юрганлар абадий висол чодирига йўл топсинлар. Токи, залолату гумроҳлик булутлари тарқалиб, жаҳонтоб ҳидоят қуёши қалблар уфқи узра порласин. Биз Оллоҳга таваккул этиб, Ундан мадад беришини илтижо этгаймиз, шояд, ушбу қаламдан неки тўкилса, инсонлар руҳини тирилтирсин, уларнинг барини ғафлат тўшагидан кўтарсин, ҳамда, улар Оллоҳ изни ва илоҳий қудрат қўли ила Абҳо Ризвонида экилмиш дарахтнинг япроқларидан жаннат шивирини туйсинлар.

19.

Идрок соҳиблари учун очиқ ва ойдинки, Исо муҳаббати оташи Яҳудий чеклов пардаларини куйдириб ташлаганда ва Унинг ҳокимияти намоён бўлиб, қисман кучга кирганда, Ғайб Жамолининг Мазҳари бўлмиш Ул Зот, кунларнинг бирида Ўз саҳобаларига мурожаат этар экан, уларнинг юракларида жудолик ўтини ёқиб, ўз ўлимидан сўз очди: “Мен кетарман ва яна қайтарман.” Ва бошқа бир жойда эса, шундай буюрди: “Мен кетарман ва Мендан кейин бошқаси келар ва Мен айтмаган нарсаларнинг ҳаммасини сизга айтар ва Менинг айтганларимни амалга оширар.”  Гар сиз, Тавҳид Мазҳарлари ҳақида ички илоҳий нигоҳ билан мулоҳаза юритсангиз, кўрасизки, ҳар икки жумланинг маъноси бирдир.

20.

Ички нигоҳ билан қараган ҳар бир киши кўрадики, Қуръон Зуҳури замонида Исонинг Китоби ҳам, Амри ҳам, ҳар иккаласи қарор топган эди. Исмлар мақомига кўра, Ҳазрат Муҳаммаднинг Ўзлари баён этганлар: “Менман Исо”. Ул Зот Исо аломатлари, башоратлари ва каломларининг ҳақиқатини тасдиқ этиб, уларнинг барчаси Оллоҳдан эканлигига шаҳодат келтирган эдилар. Бу маънода, на Уларнинг Шахсиятлари ва на Китобларида фарқ бор, зеро, ҳар икковлари ҳам Оллоҳ Амрини мудофаа этдилар, Унинг таърифини сўйладилар, Унинг қонунларини нозил  этдилар. Шу боис, Исонинг Ўзи шундай буюрди: “Мен кетарман ва яна қайтарман.” Қуёшни тасаввур этинг. Қачонки, бугунги куннинг қуёши: “Мен кечаги қуёшман” деса, тўғри сўйлаган бўларди. Ва агар, вақтнинг кечишини назарда тутиб, у, бошқа бир қуёш эканлигига иддао этса, унда ҳам тўғри сўйлаган бўлар эди. Худди шундай, кунлар ҳақида ҳам мулоҳаза юритинг, гар барча кунлар аслида бир хил дейилса ҳам, тўғри ва ҳақиқат бўлади. Ва агар, улар аталиши ва белгиланишига кўра фарқланади дейилса ҳам, яна тўғри бўлар эди. Зеро, улар бир хил бўлсада, ҳар бирининг ўзига хос исми, белгиси, хусусият ва сифати борлигини кўриш мумкин. Турли Муқаддаслик Мазҳарларининг мақомига хос бўлган фарқу, тафовут ва бирликни ҳам худди шу тариқа тасаввур этинг, токи жамийки ном ва сифатлар Холиқининг фарқ ва бирлик сирларига оид ишораларини англагайсиз, ҳамда, ҳар бир замонда Азалий Жамол нечун Ўзини турли исму унвонлар ила атаган деган саволингизга жавоб топасиз.

21.

Сўнг, Исонинг саҳоба ва ҳаворийлари Ул Зот Зуҳурининг қайтиш аломатлари борасида суриштирдилар. Булар қачон юз бергай, дея улар савол бердилар. Улар бу саволни беқиёс Жамолдан бир неча бор сўрадилар ва ҳар сафар, Ул Ҳазрат ваъда қилинмиш Зуҳурнинг ўзига хос аломатини айтиб ўтдилар. Чунончи, бунга тўрт Инжил гувоҳлик берар.

22.

Ушбу Мазлум бунга бир мисол келтиради ва Оллоҳ ҳақи, унинг бирла, инсонларни муқаддас Дарахт хазинасининг пинҳон неъматлари ила сийлайди, токи фоний бандалар боқий мевалардан маҳрум қолмасинлар, шоядким, “Доруссалом” Боғдодидан одамзот учун оқаётган абадий ҳаёт анҳорининг қатрасига нойил бўлсинлар. Биз на ажр ва на мукофот истаймиз. “Биз сизларнинг руҳингизни Оллоҳ ҳақи озиқлантирамиз; сиздан на оқибат ва на шукрона кутамиз.”[16] Покиза қалб ва мунаввар руҳлар учун абадий ҳаётбахш озуқа шудир. Бундайин нон ҳақида дейилмиш: “Тангрим, бизга самолардан Ўз нонингни юбор.” [17] Ушбу нон, аҳли муносиблардан ҳеч қачон олиб қўйилмайди ва у ҳеч қачон тугамайди. Ва ҳар доим у, фазл дарахтида ўсади; ва барча фаслларда у, раҳмат ва адолат самовотидан тўкилади. Чунончи, буюрмиш: “Оллоҳ эзгу сўзни нимага қиёслашини кўрмайсизми? Эзгу бир дарахтга; унинг илдизлари мустаҳкам ўрнашган, шохлари эса осмонларга бўй чўзган: барча фаслларда мудом мева бергай.” [18]

23.

Ҳайф бўлур, гар инсон ўзини бундайин латиф туҳфадан, бундайин доимий неъмат ва абадий ҳаётдан маҳрум этадур. Бас, ушбу маънавий ноннинг қадрини билиш лозим, токи Ҳақиқат Қуёшининг ҳайротомуз лутфлари ила жасадлар тирилиб, интиҳосиз Руҳ воситаси ила сўлиган руҳлар жонлансин. Шошилгин, эй биродарим, токи танда жон бор экан, абадият сувларидан ичайлик, зеро ҳаёт ифори Жонон(Миср) шаҳридан ҳамиша эсмагай, муқаддас баён дарёлари ҳамиша оқмагай ва Ризвон дарвозалари ҳамиша очиқ бўлмагай. Бир кун келиб, албатта, жаннат Булбули қудсий гулистондан илоҳий ошёнига парвоз этар. Ўшанда, на булбул навоси эшитилгай ва на гул жамоли кўрингай. Бас, вақтни ғанимат бил, токи илоҳий баҳор шукуҳи бор экан ва Азалий Кабутар ўз таронасини куйлар экан, қалбинг қулоғи унинг садосини эшитмоқдан бебаҳра қолмасин. Бу Менинг ўша жанобга ва Оллоҳнинг ҳабибларига насиҳатимдир. Истаган қабул этсин, истамаган юз ўгирсин. Дарҳақиқат, Оллоҳ инсондан, у кўрган ва шоҳид бўлган нарсалардан мустағний ва мустақилдир.

24.

Булар, Марям Ўғли Исо томонидан Инжил Ризвонида, Ўзидан кейинги келадиган Мазҳар аломатлари ҳақида, улуғвор бир лаҳнда тараннум этилган куйлардир. Маттога мансуб бўлган биринчи Инжилда ёзилмиш: “Кейинги Зуҳур келишининг аломатлари ҳақида Исодан сўраганларида, У жавоб берди: “ўшал кунларнинг тазъйиқидан[19] сўнг, қуёш сўнади ва ой нур сочмай қўяди ва юлдузлар осмондан тўкилади ва замин кучлари ларзага тушади: шунда, инсон Ўғлининг аломати осмонда пайдо бўлади, заминдаги барча қабилалар оҳу-нола чекади ва улар самовий булутлар узра инсон Ўғлининг қудрат ва буюк иззат ила келишини кўрадилар. Ва У, ўз фаришталарини азийм сур садоси ила юборади. ”[20] Форс тилига таржима қилинганда[21], бу сўзларнинг маъноси шундай: қачонки, зулм ва балолар бутун одамзотни қамраганда, қуёш порлашдан тўхтайди, яъни зулмат босади ва ой нур сочмай қўяди, кўкдаги юлдузлар ерга тўкилади, замин устунлари зилзилага тушади. Ўша вақтда, инсон Ўғлининг нишоналари осмонда кўринади, яъни Ваъда этилмиш Жамол ва борлиқ Жавҳари бу аломатларни намоён этиб, ғайб маконидан аён оламга қадам қўяди. Ва У буюрар: ўшанда ер юзида яшайдиган жамии қабилаю элатлар оҳу-нола чекиб, илоҳий Жамолнинг қудрат, азамат ва ҳашамат ила булутлар узра кўкдан тушганини кўрадилар. У Ўз малакларини азийм сур садоси ила юборади. Луқо, Марқус ва Юҳаннога мансуб бўлган бошқа уч Инжилда ҳам, худди шундай гаплар ёзилмиш. Ва чун, араб тилида нозил бўлган Лавҳларимизда бу масалалар батафсил ёритилгани сабаб, бу саҳифаларда уларга тўхталмасдан, фақат бир мисолни эсга олиш билан кифояландик.

25.


Инжил уламолари бу сўзлар маъносини англамаганликлари, уларнинг мақсад ва моҳиятини кўра олмаганликлари, ҳамда, Исо сўзларининг том маънодаги(сўзма-сўз) талқинига ёпишиб қолганликлари сабаб, Ҳазрат Муҳаммад Зуҳурининг файзи ва унинг инояти оқимидан маҳрум қолдилар. Ўша тоифадаги жоҳиллар ўз дин пешволарига эргашиб, Жалол Султонининг жамолини кўра олмадилар, чунки Ҳазрат Муҳаммад Зуҳурининг Қуёши шафағидан дарак бергувчи аломатлар яққол юз бермади. Асрлар ўтди ва замонлар охирига етди ва Ул Руҳ Жавҳари боқий салтанат диёрига қайтди. Абадий Руҳ илоҳий сурни қайта уфурди ва ўликларнинг ғафлат ва залолат қабридан кўтарилиб, ҳидоят замини ва иноят ўлкаси сари талпинмоқларига сабаб бўлди. Ҳануз ҳам, ўша гуруҳ интизорлик ила нола этар: “Бу аломатлар қачон намоён бўлгай? Қачон бизнинг Мақсудимиз, Ваъда этилган Зот келгайки, биз Унинг Амри ғалабаси учун оёққа қалқиб, бор бойлигимизни Унинг ҳақи эҳсон қилиб, жонимизни Унинг йўлида қурбон этгаймиз?”  Шу йўсинда, сохта тасаввурлари сабаб, бошқа умматлар ҳам Парвардигорнинг интиҳосиз маънавий марҳамати Кавсаридан олисда қолдилар ва ўз хом хаёлларига берилдилар.

26.

Ушбу парчадан ташқари, Инжилда яна бир оят бор: "Осмону замин заволга юз тутар, лекин Менинг каломим ҳаргиз завол билмас.[22] ” Шунинг учун, аҳли Инжил айтадиларки, Инжилнинг ҳукми ҳеч қачон бекор қилинмайди ва қачонки ваъда қилинган Талъат барча аломатлар ила зоҳир бўлмасин, Ул Зот Инжил шариатини тасдиқлаб, уларни маҳкам ўрнатиши керак бўлади, токи оламда Унинг динидан бошқа дин қолмасин. Бу уларнинг асосий эътиқоди. Уларнинг фикрига кўра, агар бирон бир киши ваъда қилинган барча белгилар билан пайдо бўлса-ю, Инжил ҳукмининг ҳарфига зид бўлган бирон-бир нарсани эълон қилса, улар шаксиз уни рад этишлари, унинг ҳукмига бўйсунмаcликлари, қолаверса, уни кофир деб эълон қилиб, унга истеҳзо қилишлари керак. Чунончи, Ҳазрати Муҳаммад Қуёшининг Зуҳури бунга тасдиқдир. Гар улар ҳар бир Зуҳур даврида муқаддас китобларда битилмиш ушбу калималарнинг асл маъносини, яъни, одамларни ниҳоят Мақсад бўлмиш Садрат ул-Мунтаҳони танимоқликдан маҳрум қилиб, тушунмовчилик сабабига айланган калималарни, Аҳадият Мазҳарларидан тавозе билан сўраганларида эди, албатта Ҳидоят Қуёшининг нури ила йўналган, ҳамда, илму ҳикмат сирларини очган бўлар эдилар.  

27.

Энди эса, ушбу банда мазкур муқаддас сўзлар ичра пинҳон бўлган маънолар уммонидан бир қатрасини сен билан бўлишади, токи ички нигоҳ ва идрок соҳиблари Муқаддаслик Мазҳарлари баён этган барча ишораларнинг маъносидан воқиф бўлсинлар, токи илоҳий Калом ҳашамати уларни Унинг исму сифатлари денгизига етишишдан тутиб қолмасин ва улар Ул муборак Зот жилосининг арши бўлмиш, Аҳадий Чироқни таниқмоқликдан маҳрум бўлмасинлар.

28.

“Ўша кунларнинг тазйиқидан кейин” сўзларининг маъносига келганда, бу, инсонлар зулм ва тазйиққа учраган шундай замонни билдирадики, унда, Ҳақиқат Қуёшидан асар ҳам қолмайди ва илму ҳикмат Дарахтининг мевалари инсонлар орасидан йўқолиб, одамзод жилови нодон ва жоҳиллар қўлига ўтади, яратилмишнинг асл мақсади бўлмиш илоҳий тавҳид ва маърифат дарвозалари ёпилиб, илм шубҳага айланади ва ҳидоят мақомини разиллик эгаллайди. Чунончи, бундай ҳолатга бугун ҳам гувоҳлик бериш мумкин, ҳар гуруҳнинг жилови, уни ўз истак-иродасига кўра бошқараётган жоҳиллар қўлига ўтган, уларнинг тилларида Оллоҳ зикридан фақатгина қуруқ ном ва Унинг Муборак оятларидан эса, пуч ҳарф қолгандир. Нафсу-ҳаво силсиласи шу даражада ғолиб бўлмишки, уларнинг юракларида виждон ва идрок чироғини ўчиргандир, ҳолбуки, илоҳий қудрат бармоқлари Оллоҳни танимоқлик эшикларини очмиш, илоҳий билим ва самовий фазл нури бутун яратилмиш нарсалар моҳиятини қайта нурга тўлдириб, илҳомлантирмиш ва ҳар нарсада бир илм боби очилмиш, ҳар бир заррада қуёш излари ошкора бўлмишдир. Бутун дунёни қамраб олган илоҳий илму-маърифат ифодаларининг кўплигига қарамай, улар, ҳанузгача илм дарвозалари берк ва илоҳий раҳмат ёмғирлари тўхтатилган, деган бўш тасаввурлари ичра қолмоқдалар. Хом хаёлларга ёпишиб, улар мустаҳкам Урватул-Вусқонинг илоҳий илмидан йироқларда қолдилар. Гўё, уларнинг табиатида, на илм ва унинг дарвозаси сари майлу рағбат бор ва на унинг намоён бўлиши борасида тушунча бор, зеро, бўш хаёллари ичра, дунёвий мол-давлатга олиб борувчи дарвозаларни топдилару, илм Мазҳарининг зуҳури ичра эса, жондан воз кечиш даъватидан бошқа ҳеч бир нарса топмадилар. Шунинг учун, табиийки, улар биринчисига чирмашиб, иккинчисидан қочарлар. Юракларида Оллоҳ Қонунининг яккаю ягона эканлигини тан олсаларда, ўзларича ҳар гўшадан янги фармон чиқариб, ҳар маҳалда янги фатво буюрарлар. Ҳеч бўлмаса бирор қонун устида муросага келувчи икки нафар топилмас, чунки улар ўз нафсидан бошқа бир Илоҳни изламаслар ва адашмоқликдан ўзга бир йўлни танламаслар. Пешволикни Матлуб висолига етишишининг ниҳоят мақсади дея эътироф этиб, кибру ғурурни Маҳбубга эришишнинг ғоят юксак ютуғи дея ҳисоблайдилар. Нафсоний ҳийла-найрангни раббоний тақдирдан устун қўядилар. Оллоҳ ризолиги ва иродасига бўйсинмоқликни рад этиб, маккорона тадбирлар билан машғул бўлиб, риёкорлик сўқмоғидан кетарлар. Мабодо, шавкатларига бирон нуқсон тегмасин ва ё, иззатларига биров халал бермасин дея, бор куч-қувватлари ила мансаб-мартабаларини қўриқлайдилар. Гар кўз, илоҳий маърифат сурмасидан равшан тортса, шубҳасиз, бир тўда йиртқич ҳайвонларнинг тўпланиб, инсоний руҳ мурдалари узра талашиб ётганини кўрар.

29.

Қандайин бир “тазйиқ” борки, баён этилгандан кўра оғирроқ бўлсин? Агар, инсон илоҳий ҳақиқат ва маърифатга талпинсаю, уни қаердан ахтаришни ва кимдан сўрашни билмаса, бунданда аянчлироқ “тазйиқ” борми? Зотан, фикрлар бир-биридан ўта фарқланиб, Оллоҳга элтгувчи йўллар ҳам кўпайиб кетган. Бундайин “тазйиқ” ҳар бир Зуҳурга хосдир. Токи, у юз бермагунича, ҳақиқат қуёши кўринмас. Зеро, Илоҳий Ҳидоят Зуҳурининг тонги, гумроҳлик тунининг зулматидан сўнг отгай. Шу сабаб, оламни куфр ва адолатсизлик эгаллаши ва одамзот қоронғулик ичра қолишига ишоралар, барча ҳадис ва ривоятларда айтиб ўтилгандир. Мазкур ҳадисларнинг машҳурлиги боис, ушбу банда мухтасар бўлмоқни истади ва уларнинг матнини бу ерда келтирмади.

30.

Агарда бу “тазйиқ” (том маънода босим деб тушунилиб), ер сиқилади дея шарҳланса, ёхуд одамлар ўз хом хаёлларида шунга ўхшаш фалокатларни тасаввур этсалар, аниқки, бундай ҳодисалар ҳеч қачон юз бермас. Табиийки, улар Илоҳий Зуҳурнинг бу шарти рўёбга чиқмади дея эътироз этажаклар. Уларнинг эътирози шундай бўлиб келган ва шундай бўлиб қолаётир. Ҳолбуки, “тазйиқ”, илоҳий маърифатни идрок этиш ва Раббоний Каломни тушунишга қобилиятнинг етишмаслигини англатади. Бу ерда шу нарса назарда тутиладики, Ҳақиқат Қуёши ботганда ва Унинг Нурини акс эттирувчи кўзгулар оламдан ўтганда, инсонлар “тазйиқ” ва машаққат ичра ботиб, ҳидоят сўраб қайга юз тутишни билмай қоладилар. Шу йўсинда, биз ҳадислар тафсиридан сизга сабоқ бердик ва илоҳий ҳикмат сирларини очдик, токи уларнинг маъносини англанг ва илму ирфон қадаҳидан ичганлар сафида бўлинг.

31.

Энди эса, Унинг “қуёш сўнади ва ой нур сочмай қўяди ва юлдузлар осмондан тўкилади” сўзлари ҳақида. Оллоҳ Анбиёларининг Китобларида келтирилган “қуёш” ва “ой” тушунчаларининг маъноси, фақатгина бизга кўринар коинотдаги қуёш ва ой дегани эмас.

Йўқ, аксинча, бу сўзларнинг маъноси бисёр. Ҳар бир ҳолда уларга ўзига хос маъно берилган.

Масалан, “қуёш” сўзининг маъноларидан бирида, азалий машриқдан нур сочувчи ва жамийки мавжудот узра файз тўкувчи Ҳақиқат Қуёшлари назарда тутилади. Ушбу Ҳақиқат Қуёшлари аслида Оллоҳнинг сифат ва номлари оламидаги умумжаҳон Илоҳий Мазҳарлардир. Ягона Ҳақ Оллоҳнинг амри ила кўринар қуёш заминий ашёларнинг, яъни дарахтлар, мевалар ва уларнинг ранглари, ер маъданлари, ҳамда яратилмиш оламдаги барча мавжудотларнинг ривожланишида кўмак бергани каби, худди шундай, Илоҳий Ёритқичларнинг инояти ва таълим-тарбияси туфайли тавҳид шажаралари, тафрид мевалари, инқитоъ барглари, илму иқон чечаклари, ҳикмат ва баён райҳонлари зоҳир бўлади. Шундай қилиб, ушбу Илоҳий Қуёшларнинг ёришиши туфайли олам янгиланади, абадий ҳаёт сувлари оқади, эҳсон денгизи мавжланади, файз булутлари  кўкни тўлдиради ва саховат насимлари бутун яратилмиш нарсалар узра эсади. Ушбу Ёритқичларнинг тафти ва маънавий алангаси, илоҳий муҳаббат ҳароратини инсон юракларида шиддат ила ёнмоғига сабаб бўлади. Ушбу Инқитоъ Рамзларининг фазлу инояти туфайли, боқий ҳаёт Руҳи ўлик таналарга уфурилади. Аслида, кўринар қуёш ўша Маънавий Қуёшлар жалолининг бир аломати бўлиб, ҳеч вақт, Унинг тенги, шериги ва рақиби бўлмас. У борки, ҳар нарса яшайди, ҳаракатланади ва мавжуд бўлади. Унинг фазли ила улар пайдо бўлади ва барча Унга қайтади. Барча ашъёлар Ундан зоҳир бўлади ва барчаси Унинг Зуҳури хазинасига қайтади. Барча яратилмиш мавжудот Ундан бошланади ва Унинг ҳукми ганжинасига қайтади.

32.

Аввал ҳам, ҳозир ҳам кузатганингиздек, ушбу илоҳий Ёритқичлар гоҳида ўзига хос махсус ном ва сифатлар ичра чекланган бўлиб кўринишининг сабаби, фақат ва фақат, баъзи ақллар заифлиги ва фикрлар торлигидандир. Аксинча, улар азал-азалдан ва абадул-абад ҳар қандай фахрли исмлардан-да юксак бўлганлар ва ҳар қандай васфу-таърифдан муқаддас ва муназзаҳ бўлиб қоларлар. Ҳар қандай исмнинг жавҳар-моҳияти, уларнинг муқаддаслик саройига дохил бўлишга ҳатто умид қила олмас, энг латиф ва пок сифатлар эса, уларнинг иззат салтанатига яқинлаша олмас. Субҳоналлоҳ, Пайғамбарлар инсоний идрокдан бениҳоят даражада юксак ва улар фақат Ўз Зотлари орқали танилади. У сайлаган Зотларнинг Ўзларидан бошқа биров орқали васф этилиши, Унинг Шуҳратидан йироқдир. Улар, бандалар васфидан ва инсон идрокидан аълороқдир!

33.

“Қуёшлар” тушунчаси “маъсум Қалблар” томонидан ёзилмиш битикларда, кўп маротаба Оллоҳ Пайғамбарларига, яъни ўша порлоқ Инқитоъ Рамзларига нисбатан қўлланилган. Жумладан, “Нутба дуоси”[23] ида шундай сўзлар бор: “Қайдадир порлоқ Қуёшлар? Қайга кетди ўша нурафшон Ойлар ва милтиллаган Юлдузлар? Бас, бундан маълум бўлишича “қуёш”, “ой” ва “юлдузлар” таъбирининг маъноси авваламбор, Анбиёлар, Авлиёлар ва Саҳобаларни англатадики, уларнинг илми нуридан ғайб ва аён оламлар равшан ва мунаввар тортгай.

34.

Бу сўзларнинг бошқа бир маъноси, кейинги Зуҳурлар замонида яшаб, дин жиловини қўлларида тутиб келаётган аввалги замон Зуҳурининг уламоларини англатади. Агар бу уламолар кейинги Зуҳурнинг зиёси ила ёришсалар, Оллоҳ ҳузурида мақбул бўлгайлар ва абадий нурга тўлгайлар, акс ҳолда, уларга нисбатан зулмат ҳукми жорий бўлгай, илло иймон ва куфр, ҳидоят ва залолат, саодат ва хўрлик, нур ва зулмат васфларининг ҳаммаси Маънавий Ҳақиқат Қуёши бўлмиш Зотнинг тасдиғига боғлиқдир. Қиёмат кунида, илму-ирфон Манбаси томонидан ҳар асрда яшаган ҳар уламога иймон ҳукми берилсагина, шунда у дарҳақиқат, илоҳий маърифат, ризо ва ҳақиқий идрок нурининг соҳиби бўлар. Йўқса, унга жаҳолат, инкор, куфр ва зулм тамғаси босилар.

35.

Ҳар бир ички нигоҳ ила кузатувчи учун равшанки, юлдузнинг ёруғлиги қуёшнинг порлоқ ёғдуси қаршисида сўнгани каби, дунёвий илму ҳикмат ва тушунча чироғи ҳам, Ҳақиқат Қуёши бўлмиш, маънавий Офтоб ёғдусининг ҳашамати билан юзма юз келганда йўқолади.

36.

“Қуёш” сўзи дин пешволарига нисбатан уларнинг мартабалари юксаклиги, шуҳратлари ва маъруфликлари сабаб ишлатилади. Ҳар бир асрдаги мўътабар уламоларнинг сўзлари салмоқли ва обрўлари мусаллам бўлиб келган. Агар улар Ҳақиқат Қуёшига ўхшасалар, шубҳасиз, олий ёритқичлардан бўлиб саналгайлар, акс ҳолда, улар  жаҳаннам алангасининг қоқ маркази бўлиб ҳисоблангайлар. Чунончи, буюрмиш: “Дарҳақиқат, шамсу қамар ҳар иккиси ҳам жаҳаннам оташи азобига маҳкумдир ”[24]  Сиз “қуёш” ва “ой” сўзларининг мазкур оятдаги маъноси билан албатта танишсиз; шунинг учун, улар устида тўхталишга эҳтиёж йўқ. Бундайин шамсу қамар унсурларидан бўлган, яъни ўша пешволарга эргашиб, ёлғонга юз тутган ва ҳақни инкор этган ҳар қандай кимса, шубҳасиз, жаҳаннам ўтидан чиққан ва ўша ерга қайтажакдир.

37.

Бас, эй изланувчи, биз Урватул Вусқога маҳкам ёпишмоғимиз лозим, шоядким залолат тунини ортда қолдириб, илоҳий ҳидоят шафағи нурига қучоқ очайлик. Инкор кўланкасини тарк этиб, ишончу исбот соясидан паноҳ ахтарайлик. Жаҳаннам оташидан озод бўлиб, самовий Жамол нури ёғдусидан мунаввар бўлайлик. Шу тариқа, биз сизга илоҳий илм Дарахтининг меваларини ато этдик, токи сиз шоду хуррамликда илоҳий ҳикмат Ризвонида яшагайсиз.

38.

Яна бошқа бир маънода “қуёш”, “ой” ва “юлдуз” атамалари, ҳар бир шариат даврида жорий этилган ва эълон қилинган таълимот ва ҳукмларни англатади, намоз ва рўза шулар жумласиданки, Қуръон шариатида Муҳаммад Пайғамбарнинг жамоли кўздан ғойиб бўлгач, булар Ул Зот Зуҳурининг энг маҳкам ва аъзам қонунларига айланди. Чунончи, ҳадису ривоятлар бунга шаҳодат берар ва бу ҳадису ривиоятлар етарлича машҳур бўлгани учун, уларни бу ерда эсламоққа эҳтиёж йўқ. Қолаверса, ҳар бир Зуҳур даврида намоз(фарз ибодати) ҳукмига урғу берилмиш ва у ҳар ерда ижро этилмишдир. Чунончи, Муҳаммад Пайғамбарнинг жавҳари бўлмиш, Ҳақиқат Қуёши машриғининг нури ила нақл этилган ҳадислар бунга гувоҳлик берар.

39.

Барча Анбиёларга ҳар бир Зуҳур Даврида ибодат қонуни нозил этилмишки, унинг шакл ва ижроси ҳар бир асрда давр тақозосига кўра мослаштириб келинган. Ҳар бир кейинги Зуҳур, аввалги Зуҳур томонидан аниқ, муайян ва мустаҳкам ўрнатилган анъана, одат ва таълимларни бекор қилиб келгани сабаб, улар қиёсий маънода “қуёш” ва “ой” сўзлари орқали ифода этилган. “У, қайси бирингиз амалда яхшироқ эканлигингизни синагувчи Зотдир.”[25]

40.

Шунингдек, ҳадисларда “қуёш” ва “ой” атамалари намоз ва рўзага нисбатан қўлланилади,

чунончи, буюрмиш: “Рўза зиёдир, намоз эса нур.” Кунларнинг бирида, маъруф бир уламо олдимизга келди. У билан суҳбатлашар эканмиз, у, юқоридаги ҳадисдан сўз очиб деди: “Рўза мизож ҳароратини  кўтаришидан, қуёш зиёсига ўхшатилар; шом намози эса, инсонга салқинлик келтиргани учун ой нурига қиёсланар.” Шунда англадикки, бечора, маънолар денгизидан бирон бир томчига ҳам муваффақ бўлмаган ва раббоний ҳикматнинг Ёнар Сидрасидан бирор бир учқунга ҳам нойил бўлмаган. Сўнгра, биз унга эҳтиром ила изҳор этдик: “Жаноб, бу ҳадисга келтирган тафсирингиз одамлар орасида, оғизларда тарқалган талқинлардан биридир. Лекин, унинг бошқа бир таъбири ҳам бўлиши мумкин.” У биздан сўради: “Нима  бўлиши мумкин?” Биз жавоб  бердик: “Анбиёлар Ҳотами ва Оллоҳ сайлаган Зотларнинг Сайиди бўлмиш Ҳазрати Муҳаммад, Қуръонда жорий этилган динни, унинг олийлиги, юксаклиги ва улуғворлиги, ҳамда, барча динларни қамрагани сабаб самога қиёс этмишлар. Қуёш ва ой осмондаги энг чароғон ва маълум ёруғлик жисмлари бўлганидек, Оллоҳ Дини самосида ҳам икки порлоқ ёритқич - рўза ва намоз муқаррар бўлмишдир. Ислом осмондир; рўза унинг қуёши, намоз эса ойидир.

41.

Илоҳий Мазҳарларнинг рамзий-мажозий сўзларидан мақсад будир. Бинобарин, “қуёш” ва “ой” атамаларининг мазкур мақомларга нисбатан қўлланилиши, нозил этилган оят ва ёзилмиш ҳадислар орқали намоён бўлган ва исбот этилгандир. Демак, аён ва равшанки, “қуёш сўнар, ой нур сочмай қўяр, ва юлдузлар осмондан тўкилар” жумласи, дин пешволарининг гумроҳлиги ва шариатда мустаҳкам ўрнатилган қонунларнинг бекор қилинишини англатади ва Илоҳий Мазҳарлар, рамзлар тилида бундан хабар берганлар. Аброрлардан бошқа ҳеч ким бу қадаҳдан тотмас ва ҳайрихоҳлардан бошқа ҳеч ким ундан улуш касб этмас. “Аброрлар кофурли чашма мизожи қадаҳидан ичарлар.”[26]

42.

Шубҳасиз, аввалги Зуҳур даврида ўша замон аҳлини мунаввар этиб, ҳидоят айлаган таълимлар, амрлар, ҳукмлар ва таъқиқларнинг “қуёш” ва “ой”лари ҳар бир кейинги Зуҳурда сўнади, яъни кучи ва таъсирини йўқотади. Энди мулоҳаза қилинг, агар Инжил аҳли ўз эътироз ва қайсарлигидан фарқли ўлароқ, “қуёш” ва “ой” сўзларининг рамзий маъносини тан олиб, илоҳий илм Мазҳаридан тафсир олганларида эди, албатта, буларнинг маъносини мутлақ тушунган ва ўз нафсу ҳаволари зулматига мубталою гирифтор бўлмас эдилар. Ҳа, чунки улар ҳақиқий илмни унинг маъданли манбасидан олмаганликлари сабаб, куфр ва залолатнинг таҳликали водийсида ҳалок бўлдилар. Башорат этилган барча аломатларнинг рўёбга чиққани, ваъда этилган Қуёшнинг Зуҳур уфқидан кўтарилгани ҳамда, аввалги Зуҳур Давридаги таълим, аҳком ва маърифат “қуёш” ва “ой”ларининг зулматга ботгани уларнинг шуурига ҳануз етиб бормади.


43.

Энди эса, қатъий ишонч кўзи ва мустаҳкам ишонч қанотида, комил ишонч сиротига йўл ол.

“Айт: У Оллоҳдир; сўнгра эса, уларни ўз беҳуда хом хаёллари ичра шўнғимоқлари учун ўз ҳолига ташлаб қўй.”[27] Шунда, сен Унинг саҳобаларидан бўларсанки, улар ҳақида У, шундай деган: ““Роббимиз Оллоҳдир” деб айтганлар ва Унинг йўлида сабот ила мустақийм кетишда давом этганлар узра, ҳақиқатда, фаришталар ҳозир бўлгай.”[28] Токи, шунда жамийки сирларга ўз кўзларинг ила иқрор бўларсан.

44.

Эй, биродарим! Руҳинг ила бир одим ташлаки, йироқлик ва хижрон саҳроларини бир зумда кечарсан ва абадий висол Ризвонига дохил бўлиб, бир нафас ила самовий Руҳларга  қўшиларсан. Зеро, инсон қадами бирла ҳаргиз бу чексиз масофани кечиб бўлмас ва муродга етиб бўлмас. Ҳақиқат нури ҳақиқатга етмоғида ҳидоят этган ва бисмиллоҳ дея, ирфон соҳилидаги Унинг Амри йўлида турган кимсага тинчлик-омонлик бўлсин.

45.

“Бас! Машриқлару Мағриблар Рабби ила қасам”[29] муборак оятининг маъноси, мурожаат этилган “Қуёшлар”нинг ҳар бири ўз муайян чиқиш ва ботиш жойларига эгалигида.

Ваҳоланки, Қуръон тафсири уламолари мазкур “Қуёшлар”нинг рамзий маъносини англамаганлари сабаб, юқоридаги муборак оятни тафсирлашга қийналдилар. Баъзилари, қуёш ҳар куни турли нуқталардан чиққани учун, “машриқлар” ва “мағриблар” кўплик сонида ишлатилган, деган таъкидларни илгари сурдилар. Бошқа бирлари эса, бу оятда йилнинг тўрт фасли назарда тутилган, чунки қуёшнинг чиқиш ва ботиш нуқталари фаслларга қараб ўзгаради, дедилар. Мана улар тушунчасининиг теранлиги! Шундай бўлсада, улар ўша илм Жавоҳирларини, ўша бенуқсон ва пок ҳикмат Рамзларини, не-не жоҳилликларда айблашмади.

46.

Шу тарзда, ушбу очиқ, кучли, қатъий ва бир маъноли изоҳлар орқали охирги Соат, Қиёмат куни келишининг аломатларидан бири бўлмиш “осмон ёрилиши” иборасининг маъносини тушунмоққа интил. Чунончи, буюрмиш: “Вақтики, осмон ёрилса.”[30] Бунда, “Осмон”нинг маъноси, илоҳий Зуҳур динлари осмонини билдиради, чунончи у, ҳар бир Зуҳур ила юксалар ва кейинги Зуҳур ила парчаланар. “Ёрилмоқ” деганда, аввалги Зуҳур Даврининг ботилликка учраганлиги ва муддати ўтганлиги тушунилади. Оллоҳ ҳақи қасам! Гар тўғри мулоҳаза этилса, осмоннинг бундай ёрилиши, ташқи кўринар осмоннинг ёрилишидан кўра буюкроқ бир ҳодисадир. Бироз ўйлаб кўр. Мана йиллар давомида қарор топган бир илоҳий Зуҳур; унинг кўланкаси остида, уни қабул қилганларнинг бари униб-ўсиб, камол топса; унинг қонунлари нуридан неча-неча насллар тарбия топса; фарзандлар ўз аждодларидан Унинг сўзлари зикридан бошқасини эшитмаса; қачонки, кўзлар Унинг Амри нуфузидан бошқасини  кўрмаса; қулоқлар фақат Ундан таралган ҳукмлардан бошқасини эшитмаса, —  бир зот зоҳир бўлиб, буларнинг ҳаммасини илоҳий Зуҳур куч-қудрати ила тарқатиб юборса ва “парчалаб ташласа”, бундан-да буюкроқ бўлган осмон ёрилишидек, яна бошқа бир амал бўлиши мумкинми? Энди фикрла, ахир бу амал буюкроқми ёки ярамас, нодону калтафаҳмларнинг “осмон ёрилиши” ҳақидаги тасаввурими?

47.

Шунингдек, илоҳий Жамол Мазҳарларининг аччиқ ҳаётлари ва чеккан заҳматларига боқ. Мулоҳаза эт, улар ҳеч бир кўмаксиз ва якка-ёлғиз, бутун дунё аҳли қаршисида туриб, Оллоҳ Қонунини ўрнатдилар! Бу муборак ва латиф Руҳларга берилган азияту озорлар қанчалар шафқатсиз бўлмасин, улар камоли қудратга эга бўла туриб, сабр этдилар, ҳамда ўз бениҳоят улуғворликларига қарамай, жабру-зулмга бардош бердилар.

48.

Шу тариқа, “ернинг алмашиши”деган сўзларнинг маъносини тушунишга ҳаракат қил. Билгинки, илоҳий Зуҳур  “осмони”дан ёғилган бу марҳамат ёмғирлари қай бир юракка ёғмасин, ўша юрак заминини ўзгартириб, маърифат ва ҳикмат ерига айлантиради. Бундай юраклар гулшанида тавҳиднинг не-не райҳонлари унмайди! Уларнинг мунаввар кўксида илму доноликнинг не-не чечаклари гулламайди! Гар уларнинг юраклари замини ўзгармасдан қолганида, қандай қилиб бирон-бир ҳарф ҳам ўрганмаган, муаллим кўрмаган ва мактабга қадам босмаган ушбу қалблар, бундайин каломларни такаллум этиши ва ҳеч ким тагига ета олмайдиган маърифатни намоён этишлари мумкин эди? Улар гўёки, абадий илм тупроғидан ясалган ва илоҳий ҳикмат суви ила қорилгандирлар. Шунинг учун, дейилмиш: “Илм бир нурдирки, Оллоҳ уни Ўзи истаган юракка солар.” Фақат шундай илмгина, ҳамиша таҳсинга сазовор бўлиб келган ва шундай бўлиб қолади, бу, хира тортган ва қоронғу ақлларнинг маҳсули бўлган чекланган илм эмасдир. Гоҳида, улар бундай чекланган билимни ҳатто, бир-бирларидан ўғирлаб, унинг бирла беҳуда фахр этарлар!

49.

Эҳ, кошкийди, бандалар қалби, инсоний чекловлар ва қоронғу фикрлардан поклана олса! Шояд, улар ҳақиқий илму маърифат Қуёши нуридан ёришиб, илоҳий ҳикмат сирлари жавоҳирларига нойил бўлгайлар. Энди мулоҳаза эт, гар бу қалбларнинг қуриган ва беҳосил замини ўзгармай қолганда, қандай қилиб улар аҳадий сирларни ва илоҳий Моҳиятларни ошкору намоён этган бўлардилар? Чунончи, У буюрмиш: “Ўша кунда, замин бошқа бир заминга алмаштирилади.”[31]

50.

Зуҳур сирлари устида тафаккур этсангиз, Мавжудлик Султонининг саховат насими, ҳатто бу моддий заминни ҳам алмаштирганини кўргайсиз.

 

[1] Қуръон 36:30

[2] Қуръон 40:5.

[3] Қуръон 11:38.

[4] Қуръон 71:26.

[5] Қуръон 29:2.

[6] Қуръон 35:39.

[7] Қуръон 11:61, 62.

[8] Иброҳим.

[9] Қуръон 40:28.

[10] Қуръон 11:21.

[11] Қуръон 2:87.

[12] Қуръон 3:70.

[13] Қуръон 3:71.

[14] Қуръон 3:99.

[15] Қуръон 3:7.

[16] Қуръон 76:9.

[17] Қуръон 5:117.

[18] Қуръон14:24.

[19] The Greek word used (Thlipsis) has two meanings: pressure and oppression.

[20] Матто 24:29–31

[21] парча ҳазрат Баҳоуллоҳ томонидан аввал арабча келтирилган ва форсча шарҳ берилган

[22] Луқо 21:33.

[23] Ўн иккинчи имомга бағишланган тазия

[24] Қуръон 55:5.

[25] Қуръон 67:2

[26] Қуръон 76:5.

[27] Қуръон 6:91

[28] Қуръон 41:30.

[29] Қуръон 70:40.

[30] Қуръон 82:1

[31] Қуръон 14:48.

Found a typo? Please select it and press Ctrl + Enter.