“Ishonch Kitobi” deb atalmish mazkur asarda, Hazrati Bahoulloh Olloh va Uning Elchilarining tabiati, hamda, insoniyat uchun ruhiy rivojlanishning maqsad va mohiyati kabi ilohiy siru asrorlarni yoritadilar.

KITOBI IQON (Ishonch Kitobi)

(c) O‘zbekiston Milliy Ruhoniy Kengashi

KITAB-I-IQAN

The Book of Certitude

ISBN 5-93283-001-8

BIRINChI QISM

1.

BISMILLOHIL BAHOUL ABHO

(Shonlilar Shonlisi Rabbimiz nomi bilan)

Samovotu zaminda mavjud bo‘lganlardan butkul ko‘ngil uzmagan banda, irfon dengizi sohillariga yetisha olmas. Ruhingizni muqaddas aylang, ey zamin ahli, toki Olloh siz uchun taqdir etmish maqomga yeting va Ilohiy Taqdirga ko‘ra, Bayon samosida qurilmish chodirga doxil bo‘ling.

2.

Ushbu so‘zlarning mohiyati shuki, iymon yo‘liga kirganlar va ishonch sharobiga tashnalar, o‘zlarini barcha dunyoviy narsalardan, ya'ni, quloqlarini behuda suhbatlardan, fikrlarini xom xayollardan, yuraklarini dunyoviy bog‘liqliklardan, ko‘zlarini foniy narsalardan pok va muqaddas aylasinlar. Ular Ollohga tavakkul etib, Uning etagidan mahkam tutib, Uning yo‘lidan yurmoqlari lozim. O‘shanda, ular irfon va idrok quyoshining porloq shafaqlariga loyiq bo‘lib, intihosiz bir g‘ayb fazlni o‘zlarida joy eturlar; zero, banda olimu johillarning so‘zi, amali va fe'l-atvorini Olloh va Uning Avliyolarini tan olishning asosi va Haq ma'rifatining mezoni deb qabul qilar ekan, hargiz Izzat Sohibining Ma'rifat Rizvoniga doxil bo‘lmas, baqo sarmanziliga yetisha olmas, ilohiy yaqinlik va rizo jomidan tota olmas.

3.

O‘tmishga nazar soling. Yuksak va past martabali kishilar hamisha Ahadiyat Zuhurlarining Muqaddas Shaxslar orqali kelishiga muntazir edilar. Va barcha zamonlarda, ilohiy rahmat nasimining esishini, va'da etilgan Jamolning g‘ayb chodiridan chiqib, butun olam qarshisida zohir bo‘lishini duolarda yolvorib so‘raganlar. Inoyat darvozalari ochilib, ilohiy karam bulutlari insoniyat uzra to‘kila boshlaganda va samoviy qudrat ufqidan g‘ayb Quyoshi porlaganda esa, ularning bari Undan tondilar va Uning, ayni Ollohning yuzidan yuz o‘girdilar. Bularning bari har bir muqaddas kitobda batafsil yozilgandir.    

4.

O‘z izlanishlarida ishtiyoq ila yongan kishilar tomonidan ko‘rsatilgan bundayin e'tirozning sababi haqida bir zum fikrlang. Ularning shafqatsiz hujumini til yoxud qalam zikr etmoqqa ojiz. Biron bir Muqaddaslik Mazhari yo‘qki, qachonki Ul zohir bo‘lganida, atrofdagi insonlarning e'tirozu inkori va shiddatli qarshiligiga mubtalo bo‘lmasin. Chunonchi, buyurmish: “Voy bandalar hasrati! Ularga hech bir Rasul kelmasin, unga istehzo etdilar.”[1]  Yana buyurar: “Har ummat o‘z Rasuliga hamla qilish uchun botil so‘zlar ila bahs qurib, uning haqiqatini yolg‘onga chiqardi.” [2]

5.

Shuning uchun, ilohiy qudrat bulutlaridan va izzat samosidan nozil bo‘lgan bu so‘zlar behisob bo‘lib, ularni bandalarga xos oddiy idrok ila qamrab bo‘lmas. Chinakkam fahm va zehn sohiblari uchun Hud surasi kifoyadir. O‘z qalbingizda ushbu muborak sura ustida mushohada yuriting va uning asl fitratini anglashga intiling. Toki Anbiyolarning ajoyib fe'l-atvorini sinchiklab tahlil qiling va uni rad etgan yolg‘onchi odam bolalarining to‘hmat va inkorlarini xotirlang. Shoyadkim, inson qalbi qushlarini nafsiy g‘aflat vatanidan ilohiy vahdat va ma'rifat oshyoniga parvoz ettiring va loyazol hikmat bulog‘idan iching va zuljalol ilmi daraxti mevalaridan bahramand bo‘ling. Muqaddaslik va abadiyat sufrasidan pok yuraklar uchun nozil bo‘lmish nasiba ushbudir.

6.

Agar siz Anbiyolarning ustiga yog‘dirilgan haqoratlardan ogoh bo‘lsangiz va zolimlar e'tirozlarining asl sababini tushunsangiz, Ular maqomining ahamiyatini  so‘zsiz anglab yetgan bo‘lar edingiz. Bundanda ortiqroq, ilohiy sifatlar zuhuri bo‘lmish Zotlarga qarshi chiqqanlarning inkor-e'tirozlari ustida qanchalik ko‘proq mushohada etsangiz, Olloh Amrida sizning iymoniningiz shunchalik mustahkamroq bo‘ladi. Barcha zamonlar va asrlar davomida, qudrat va izzat Mazharlarining boshiga shundayin kulfatlar solindiki, ularni tasvirlashga qalam xijolat chekar, bu haqiqatni isbot va oshkor etmoq uchun, mazkur lavhda Anbiyolar haqidagi hikoyalar qisqacha esga olinajak. Shoyad, bu dalillar ba'zi bir odamlarga davrning ulamo va nodonlarining baqir-chaqir va e'tirozlaridan xavotirga tushmasdan, aksincha, o‘z iymon va ishonchlarini kuchaytirish uchun sabab bo‘lsin.

7.

Anbiyolar orasida Nuh bor edi. U to‘qqiz yuz ellik yil O‘z qavmiga nasihat qilib yolvorib,  ularni tinchlik-omonlik vohasiga chaqirdi. Biroq, hech kim Uning chaqirig‘iga quloq solmadi. Ul muborak Zotga har kuni shu qadar azob-uqubatlar yetqazilar ediki, Uning omon qolishiga hech kim ishonmasdi. Qanchalar Uni inkor etib, masxarayu, istehzoyu, kinoyalar ila ranjitdilar! Chunonchi, buyurmish: “Har safar qavmdan bo‘lgan zodagonlar Uning yonidan o‘tsalar, Uni masxara qilardilar. U ularga dedi: “Gar bizni masxara qilursiz, biz ham xuddi siz bizni masxara qilganingizdek sizlarni masxara qilurmiz. Bas, oxirda buni bilursiz.”[3]   Anchadan so‘ng, U O‘z sahobalariga bir necha marotaba g‘alabani va'da etib, uning vaqtini muayyan etdi. Vaqt-soati kelganda esa, ilohiy va'da amalga oshmadi. Bu, shusiz ham kamsonli sahobalardan bir nechasining Undan yuz o‘girishiga sabab bo‘ldi, chunonchi, buning tafsiloti aksari mashhur kitoblarda bitilmish. Va albatta, siz ularni o‘qigansiz, yo‘qsa, shubhasiz o‘qirsiz. Nihoyat, kitobu rivoyatlarda tasdiq etilgani kabi, Ul Hazrat yonida qirq yoki yetmish ikki nafardan boshqa izdosh qolmadi. Oxir-oqibat, U borlig‘ining qa'ridan nido etdi: “Rabbim! Yer yuzida kofirlardan birontasini qoldirma!”[4]

8.

Endi esa, bu insonlarning gumrohligi ustida bir qadar mulohaza yuriting. Ular tomonidan ko‘rsatilgan bunchalik e'tiroz va hazar etishlarning sababi nimada edi? Ularni, inkor ko‘ylagini yechib, qabul libosi bilan bezanmoqdan bosh tortishga nima undadi? Qolaversa, nima sabab bo‘ldiki, ilohiy va'da amalga oshmadi va toliblarni qabul etgan narsalaridan tonmoqlariga olib keldi? Teran mushohada etingki, g‘ayb narsalar siridan voqif bo‘lgaysiz, haqiqiy ma'naviyat gulistonining iforlaridan tuyib, ushbu haqiqatni tasdiq etgaysiz, zero Qudrat Sohibi azal-azaldan va abadul-abad O‘z bandalarini sinovga solgan va solishda davom etadi, toki nur zulmatdan, rost yolg‘ondan, haq botildan, hidoyat zalolatdan, xushbaxtlik badbaxtlikdan, gul tikandan mumtoz va ma'lum ajralib tursin. Chunonchi, U buyurmish: “Odamlar “Iymon keltirdik(mo‘minmiz)” deyish bilan, imtihon qilinmay o‘z hollariga tashlab qo‘yiladi deb o‘ylaydilarmi?”[5]   

9.

Nuhdan keyin, xilqat mashrig‘idan Hud jamolining nuri porladi. Aytishlariga ko‘ra, qariyib yetti yuz yil davomida, U insonlarni Zuljalol Rizvoniga yaqinlashish va uning huzuri tomon yuz qaratishga da'vat etdi. Uning uzra qancha balolar yog‘ildi, U qanchalik ko‘p da'vat etmasin, shunchalik ko‘proq isyon tug‘dirdi va Uning otashin urinishlari qavmining qaysarona ko‘rligiga olib keldi. “Kofirlarning kufri ularning o‘ziga zarar orttirar.”[6]  

10.

Undan keyin, muborak Zot bo‘lmish Solih, ma'naviy g‘ayb Rizvonidan qadam qo‘ydi va insonlarni yangidan boqiy hayot daryosiga yaqinlashishga da'vat etdi. Yuz yildan ko‘proq muddat davomida, U ularga Ilohiy hukmlarni bajarish va man etilgan narsalardan kechishni amr etdi. Lekin, Uning nasihatlari samarasiz va Uning yolvorishlari natijasiz qoldilar.  U bir necha marta tarki dunyo etib, tanholikda yashadi. Holbuki, ushbu azaliy Jamol insonlarni faqatgina Olloh shahriga chorlagan edi. Chunonchi, buyurmishki: “Va Samudga birodari Solihni yubordik. U dedi: “Ey qavmim, Ollohga ibodat qilingiz, sizlar uchun Undan o‘zga biron iloh yo‘qdur…”. Ular javob berdilar: “Ey Solih, sen ilgari ichimizdagi eng umidli kishi edingku; endi bizlarni ota-bobolarimiz ibodat qilib kelgan butlarga ibodat qilishimizdan qaytarurmisan?! Albatta, bizlar sen da'vat etayotgan diningdan shak-shubhadamiz.”[7]  Bularning bari befoyda bo‘ldi va oxir oqibat, ulkan faryod ko‘tarilib, barchalari otashga mubtalo bo‘ldilar.”

11.

Undan so‘ng, Xalilulloh[8]  jamoli niqob ortidan o‘zini kashf etdi va ilohiy hidoyatning yana bir tug‘i qad ko‘tardi. U zamin ahlini taqvo nuriga da'vat etdi. U, ularga qanchalik ishtiyoq ila nasihat etmasin, ulardagi hasad va g‘aflat shunchalik avjiga chiqdi, faqatgina Ollohdan boshqa har narsani inqito' etganlar va ishonch qanotlarida, insoniy idrokdan yuksak bo‘lmish ilohiy maqomga ko‘tarilganlar bundan istisno bo‘ldilar. Ma'lumki, yov galalari Uni shu qadar iskanjaga oldilarki, oxir-oqibat Unga qarshi hasad va isyon o‘ti yondirildi. Olov qissasidan so‘ng, insonlar orasida Ilohiy Siroj bo‘lmish Ul Zot o‘z shahridan quvildi, chunonchi, bu haqda barcha kitob va yilnomalarda bitilmishdir.

12.

Uning zamoni tugaganda, Musoning navbati keldi. Ul Hazrat Samoviy aso ila qurollanib, qo‘lini Ilohiy ma'rifat mo‘'jizasi ila bezab, Olloh muhabbati Foronidan chiqibon, samadoniy shavkat va qudrat ilonini o‘z izmida ushlab, nur Sinosidan dunyoga zohir bo‘ldi. Ul Zot, yer yuzining jamiyki xalqlari va elatlarini abadiyat saltanatiga chorladi va ularni vafo daraxti mevalaridan totmoqqa da'vat etdi. Albatta, Fir'avn va uning qavmi naqadar shiddat ila Unga qarshi chiqqanini va mushrik qo‘llarning Ul muborak Shajaraga shubha toshlarini otganini eshitgansiz. Shu darajagacha yetib bordiki, oxiyri Fir'avn va uning qavmi ko‘tarilib, Ul muqaddas Sidra o‘tini inkor va bo‘hton suvlari bilan o‘chirmoq uchun qo‘llaridan kelganini qildilar, faqat, ular bir haqiqatdan bexabar edilar, hech bir moddiy suv ilohiy hikmat o‘tini so‘ndira olmas, hech bir muxolif to‘fon rabboniy qudrat chirog‘ini o‘chira olmas. Bil'aks, agar siz ichki nigoh ila boqsangiz va Olloh rizoligi yo‘lidan yursangiz, ko‘rursizki, bunday suv o‘sha o‘tni yanada alanga oldiradi, bunday to‘fon esa o‘sha chiroqni qo‘riqlaydi. Fir'avn avlodidan bo‘lgan bir mo‘min shunchalik go‘zal bayon etmishki, chunonchi, uning hikoyasini Rabbul Izzat O‘z Habibiga buyurmish: “Fir'avn xonadonidan bo‘lgan, o‘z iymonini yashirib yuradigan bir mo‘min kishi dedi: “‘Mening Rabbim Ollohdir’ degan kishini o‘ldirasizmi? Holbuki, U sizga Rabbingizdan ochiq oydin hujjatlar ila kelmishdir. Agar u yolg‘onchi bo‘lsa, yolg‘oni o‘z bo‘yniga, agar rostgo‘y bo‘lsa, sizlarga u va'da qilayotgan (azoblardan) ayrimlari yetib qoladiku. Albatta, Olloh haddan oshguvchi, yolg‘onchi kimsalarni hidoyat qilmas.”[9]   Nihoyat, ularning zulmi  shu darajagacha bordiki, o‘sha mo‘minni og‘ir azoblarga solib shahid etdilar. “Ollohning la'nati zolim qavm ustiga bo‘lsin.”[10]

13.

Va endi bu ishlar ustida o‘ylab ko‘ring. Bunday qarama-qarshiliklarga nima sabab bo‘lishi mumkin edi? Nima uchun har bir Olloh Mazharining kelishi, bunday janjal va sarosima, bunday zulm va g‘alayonlar bilan kechgan? Bularga qaramay, jamiyki Anbiyolar, qachonki, dunyo xalqlari orasida zohir bo‘lmasin, O‘zlaridan so‘ng, boshqa bir Payg‘ambarning kelishini bashorat qilganlar, hamda, kelajak zuhurlarga xos alomatlarni aytib o‘tganlar. Chunonchi, barcha muqaddas kitoblardagi bitiklar bunga guvohlik bergay. Bas, unda nima uchun Muqaddaslik Mazharlarining kelishini talpinish va zoriqish bilan kutgan odamlar, muqaddas kitoblarda yozilmish alomatlarga qaramay, Ollohning jamiyki Anbiyo-yu Asfiyolariga qarshi har bir asr va davrda bunchalar tajovuz, zulm, jabr va shafqatsizlik ko‘rsatganlar? Chunonchi, buyurmish: “Har zamonu asrda, Parvardigor tomonidan bir Payg‘ambar sizlarning havoyu nafsingizga yoqmaydigan narsa bilan kelsa, takabburlik ko‘rsatib, mo‘min bo‘lmadingiz va ba'zilarini yolg‘onchiga chiqarib, ba'zilarini esa o‘ldiraverdingiz.”[11]                  

14.

Mulohaza yuriting, bundayin amallarning sababi nima? Zuljalol jamolini taratguvchi Zotlarga nisbatan bunday muomala qilishga nima undashi mumkin? O‘sha davrdagi odamlar inkor va e'tirozining sababi nima bo‘lgan bo‘lsa, mazkur davr odamlarining g‘aflatiga ham o‘sha sababdir. Olloh dalilining komil emasligini ta'kidlash va buni insonlar e'tiroziga sabab qilish, oshkora kufrdir. Bir tomondan, o‘z xalqini hidoyat etmoq uchun insonlar orasidan bir nafarini tanlab, ammo, Unga yetarlicha hujjat ato etmaslik, boshqa tomondan esa, Saylangan Zotni qabul qilmaganliklari uchun xalqqa og‘ir jazo berish, Fayoz fayzidan naqadar yiroqdir! Aksincha, borliq Sultoni azaldan jamiyki mavjudotlarni o‘z Ilohiy Mohiyatining Mazharlari vositasi ila qamrab kelgan. Bir on bo‘lsada, Uning fayzi tugamagan va bashar uzra inoyat bulutlaridan rahmat yomg‘irlari yog‘ishdan to‘xtamagan. Binobarin, bunday voz kechmoqlik, kibr va g‘urur vodiysida sayr etib, olislik sahrolarida kezgan, o‘z shak-shubhalari va ulamolaridan eshitganlariga ergashgan kishilarning tor tushunchasining oqibatidan bo‘lak narsa emas. Shu sabab, ularning e'tirozdan boshqa asosiy tashvishi yo‘q; ularning yagona tilagi haqiqatni mensimaslikdir. Har bir ichki nigoh ila mushohada etguvchi uchun oydin va oshkordirki, agar bunday insonlar Haqiqat Quyoshining Mazharlaridan har birining kunlarida ko‘zlari, quloqlari va qalblarini, ko‘rgan, eshitgan va his etganlaridan pok va muqaddas etsalar edi, ular, albatta, Olloh go‘zalligini ko‘rmoqdan mahrum bo‘lmagan, Unga yaqinlik va visol maskanidan chetda qolmagan bo‘lar edilar. Har qachon, Ollohning dalil-hujjatlari o‘z ulamolari ta'limotidan olingan bilimlar mezonida o‘lchanib, zaif aqllariga muvofiq kelmaganida, ular shundayin noloyiq hatti-harakatlarni amalga oshirardilar.

15.

Har bir davrda, din peshvolari o‘z qavmlariga abadiy najot sohillariga yetishmoqlarida mone'lik qilib kelganlar, zero, ular hokimiyat jilovini o‘z qo‘llarida mahkam tutganlar. Ba'zilari hokimiyatga hirs qo‘yganligidan, boshqa birlari esa, bilim va tushunchasi yetishmasligidan o‘z xalqining mahrumiyatiga sabab bo‘ldilar. Ularning izni va fatvolari bilan, hamma Anbiyolar qurbonlik qadahidan ichib, izzat zirvalariga parvoz etdilar. O‘sha davr hukmdorlari va ulamolari olamning Haqiqiy Sultonlari va Ilohiy Fazilat Javohirlariga qarshi ne-ne zulmlar o‘tkazdilar! Foniy hukmronlikka qone' bo‘lib, ular, mangu saltanatdan o‘zlarini mahrum etdilar. Chunonchi, ko‘zlarini Mahbub jamoli nurini ko‘rishdan, quloqlarini esa, Maqsud Kabutarining navolarini eshitishdan benasib etdilar. Shu bois, jamiyki samoviy kitoblarda har bir davr ulamolarining ahvoli zikr etilmishdir. U shundayin buyurar: “Ey, ahli kitob! Nima uchun o‘zlaringiz guvoh bo‘la turib, Ollohning oyatlariga kufr keltirasiz?”[12]  Shuningdek, U buyurar: “Ayt: Ey, ahli kitob! Nima uchun haqni botil bilan aralashtirasiz?[13]  Nima uchun bila turib haqni yashirasiz?” Boshqa bir joyda buyuradi: “Ey, ahli kitob! Nima uchun iymon keltirgan kishilarni Olloh yo‘lidan to‘sib, qaytarasiz?”[14]  Ilohiy nazar bilan qarasangiz ma'lum bo‘ladiki, mardumni sirotal-mustaqimdan qaytargan “kitob ahli”, o‘sha davr ulamolarining o‘zlari edilar va ularning nomlariyu, qilmishlari muqaddas kitoblarda va oyatu hadislarda yozilmish.

16.

Endi esa, Ollohning qusursiz nazaridan tug‘ilgan o‘z qat'iy va ziyrak nigohingizni rabboniy ilm ufqiga qarating va Abadiylik tomonidan nozil etilgan komil so‘zlar borasida o‘ylab ko‘ring, toki jalol pardasi ortida va Uning fazli chodiri ichra pinhon bo‘lgan ilohiy hikmat sirlari sizga zohir va huvaydo bo‘lgay. Ushbu din peshvolarining inkor va e'tirozlari, asosan, ularning bilim va tushunchalarining ozligidan kelib chiqqan. Yagona Haq jamol Mazharlari tomonidan kelajak Zuhurlarning alomatlari haqida aytilgan bayonlarini, hech qachon tushunmadilar va uning mohiyatini anglamadilar, shuning uchun ular isyon tug‘ini baland ko‘tarib fitna-fasod uyushtirilar. Ravshanki, Abadiyat Kabutarlari so‘zlarining haqiqiy ma'nosi Azaliy Mavjudlik bo‘lmish Zotlardan boshqa hech kimga ochiq emas, Ma'naviyat Bulbulining taronalari esa, Baqo saltanati ahlidan boshqa hech kimning qulog‘iga yetib bormas. Zulm qibtisi, adolat sibtisining dudoqlari ichgan qadahdan hech vaqt totmas, kofirlik fir'avni hech vaqt Haqiqat Musosining qo‘lini tan olishga umid qilmas. Chunonchi, buyurar: “Uning tafsirini Ollohdan va ilmda sobit bo‘lganlardan boshqa hech kim bilmas.”[15]  Bunga qaramay, ular Kitob tafsirini pardalar bilan to‘silganlardan so‘radilar va ilmni uning manbasidan olishdan bosh tortdilar.

17.

Chun, Muso ayyomi tugab, Iso shu'lasi Ruh mashrig‘idan porlabon, olamni munavvar etganda, jamiyi yahudiylar Unga e'tiroz etib ko‘tarildilar. Ular da'vo etdilarki, Tavrotda va'da qilingan Zot kelib, Muso qonunlarini tasdiq etmog‘i va amalga oshirmog‘i kerak, holbuki Masiulloh maqomiga da'vo etgan, ushbu Nasroniy yigit, Musoning eng jiddiy hukmlari bo‘lmish, taloq va shanba qonunlarini bekor etmishdir. Bundan ortiq, Zuhur alomati nimada bo‘lsin? Chunonchi, yahudiylar, hatto bu kunda ham Tavrot darak bergan Mazharni kutmoqdalar! Muso davridan buyon qancha Muqaddaslik Mazharlariyu, qancha abadiy nur mashriqlari zuhur etilmasin, yahudiylar eng qat'iy shaytoniy shak-shubha pardalariga o‘ranib, xayoliy but uchun o‘zlari o‘ylab chiqqan alomatlarning qachon zohir bo‘lishini hanuzgacha kutarlar. Olloh bunday gunohlariga ko‘ra ularni jazolamish, ularda iymon ruhini so‘ndirmish va ularni jahannam otashi azobiga mahkum etmishdir. Zero bu, kelajak Mazharning alomatlari haqida Tavrotda nozil etilmish so‘zlarning ma'nosini tushunmoqqa qodir emasliklaridan bo‘ldi. Shuning uchun, Iso jamolini tanimoqlikdan mahrum bo‘ldilar va Ilohiy Liqoni ko‘rishga noyil bo‘lmadilar. Va hamon, Uning kelishiga muntazirlar! Azal-azaldan va bugunga qadar, barcha ummatlar shunday xom xayollar va noloyiq fikrlarga yopishib, o‘zlarini latif muqaddaslik chashmalaridan oqayotgan pok suvlardan bebahra va benasib etdilar.

18.

Bu sirlarni kashf qilar ekanmiz, Biz, shirali Hijoz tilida do‘stlardan biriga atalgan avvalgi Lavhlarimizda, o‘tmish Anbiyolariga nozil bo‘lgan oyatlardan bir nechasini zikr etib o‘tdik. Endi esa, sizning savolingizga javob berar ekanmiz, bu sahifalarda yana o‘sha oyatlarni, ammo bu gal, Iroq lahjasining xushnavo ohangida aytib o‘tamiz, toki olislik sahrosida kezgan tashnalar yaqinlik ummoniga yetishsinlar, hamda, hijronu firoq cho‘llarida sargardon yurganlar abadiy visol chodiriga yo‘l topsinlar. Toki, zalolatu gumrohlik bulutlari tarqalib, jahontob hidoyat quyoshi qalblar ufqi uzra porlasin. Biz Ollohga tavakkul etib, Undan madad berishini iltijo etgaymiz, shoyad, ushbu qalamdan neki to‘kilsa, insonlar ruhini tiriltirsin, ularning barini g‘aflat to‘shagidan ko‘tarsin, hamda, ular Olloh izni va ilohiy qudrat qo‘li ila Abho Rizvonida ekilmish daraxtning yaproqlaridan jannat shivirini tuysinlar.

19.

Idrok sohiblari uchun ochiq va oydinki, Iso muhabbati otashi Yahudiy cheklov pardalarini kuydirib tashlaganda va Uning hokimiyati namoyon bo‘lib, qisman kuchga kirganda, G‘ayb Jamolining Mazhari bo‘lmish Ul Zot, kunlarning birida O‘z sahobalariga murojaat etar ekan, ularning yuraklarida judolik o‘tini yoqib, o‘z o‘limidan so‘z ochdi: “Men ketarman va yana qaytarman.” Va boshqa bir joyda esa, shunday buyurdi: “Men ketarman va Mendan keyin boshqasi kelar va Men aytmagan narsalarning hammasini sizga aytar va Mening aytganlarimni amalga oshirar.”  Gar siz, Tavhid Mazharlari haqida ichki ilohiy nigoh bilan mulohaza yuritsangiz, ko‘rasizki, har ikki jumlaning ma'nosi birdir.

20.

Ichki nigoh bilan qaragan har bir kishi ko‘radiki, Qur'on Zuhuri zamonida Isoning Kitobi ham, Amri ham, har ikkalasi qaror topgan edi. Ismlar maqomiga ko‘ra, Hazrat Muhammadning O‘zlari bayon etganlar: “Menman Iso”. Ul Zot Iso alomatlari, bashoratlari va kalomlarining haqiqatini tasdiq etib, ularning barchasi Ollohdan ekanligiga shahodat keltirgan edilar. Bu ma'noda, na Ularning Shaxsiyatlari va na Kitoblarida farq bor, zero, har ikkovlari ham Olloh Amrini mudofaa etdilar, Uning ta'rifini so‘yladilar, Uning qonunlarini nozil  etdilar. Shu bois, Isoning O‘zi shunday buyurdi: “Men ketarman va yana qaytarman.” Quyoshni tasavvur eting. Qachonki, bugungi kunning quyoshi: “Men kechagi quyoshman” desa, to‘g‘ri so‘ylagan bo‘lardi. Va agar, vaqtning kechishini nazarda tutib, u, boshqa bir quyosh ekanligiga iddao etsa, unda ham to‘g‘ri so‘ylagan bo‘lar edi. Xuddi shunday, kunlar haqida ham mulohaza yuriting, gar barcha kunlar aslida bir xil deyilsa ham, to‘g‘ri va haqiqat bo‘ladi. Va agar, ular atalishi va belgilanishiga ko‘ra farqlanadi deyilsa ham, yana to‘g‘ri bo‘lar edi. Zero, ular bir xil bo‘lsada, har birining o‘ziga xos ismi, belgisi, xususiyat va sifati borligini ko‘rish mumkin. Turli Muqaddaslik Mazharlarining maqomiga xos bo‘lgan farqu, tafovut va birlikni ham xuddi shu tariqa tasavvur eting, toki jamiyki nom va sifatlar Xoliqining farq va birlik sirlariga oid ishoralarini anglagaysiz, hamda, har bir zamonda Azaliy Jamol nechun O‘zini turli ismu unvonlar ila atagan degan savolingizga javob topasiz.

21.

So‘ng, Isoning sahoba va havoriylari Ul Zot Zuhurining qaytish alomatlari borasida surishtirdilar. Bular qachon yuz bergay, deya ular savol berdilar. Ular bu savolni beqiyos Jamoldan bir necha bor so‘radilar va har safar, Ul Hazrat va'da qilinmish Zuhurning o‘ziga xos alomatini aytib o‘tdilar. Chunonchi, bunga to‘rt Injil guvohlik berar.

22.

Ushbu Mazlum bunga bir misol keltiradi va Olloh haqi, uning birla, insonlarni muqaddas Daraxt xazinasining pinhon ne'matlari ila siylaydi, toki foniy bandalar boqiy mevalardan mahrum qolmasinlar, shoyadkim, “Dorussalom” Bog‘dodidan odamzot uchun oqayotgan abadiy hayot anhorining qatrasiga noyil bo‘lsinlar. Biz na ajr va na mukofot istaymiz. “Biz sizlarning ruhingizni Olloh haqi oziqlantiramiz; sizdan na oqibat va na shukrona kutamiz.”[16]  Pokiza qalb va munavvar ruhlar uchun abadiy hayotbaxsh ozuqa shudir. Bundayin non haqida deyilmish: “Tangrim, bizga samolardan O‘z noningni yubor.”[17]   Ushbu non, ahli munosiblardan hech qachon olib qo‘yilmaydi va u hech qachon tugamaydi. Va har doim u, fazl daraxtida o‘sadi; va barcha fasllarda u, rahmat va adolat samovotidan to‘kiladi. Chunonchi, buyurmish: “Olloh ezgu so‘zni nimaga qiyoslashini ko‘rmaysizmi? Ezgu bir daraxtga; uning ildizlari mustahkam o‘rnashgan, shoxlari esa osmonlarga bo‘y cho‘zgan: barcha fasllarda mudom meva bergay.”[18] 

23.

Hayf bo‘lur, gar inson o‘zini bundayin latif tuhfadan, bundayin doimiy ne'mat va abadiy hayotdan mahrum etadur. Bas, ushbu ma'naviy nonning qadrini bilish lozim, toki Haqiqat Quyoshining hayrotomuz lutflari ila jasadlar tirilib, intihosiz Ruh vositasi ila so‘ligan ruhlar jonlansin. Shoshilgin, ey birodarim, toki tanda jon bor ekan, abadiyat suvlaridan ichaylik, zero hayot ifori Jonon(Misr) shahridan hamisha esmagay, muqaddas bayon daryolari hamisha oqmagay va Rizvon darvozalari hamisha ochiq bo‘lmagay. Bir kun kelib, albatta, jannat Bulbuli qudsiy gulistondan ilohiy oshyoniga parvoz etar. O‘shanda, na bulbul navosi eshitilgay va na gul jamoli ko‘ringay. Bas, vaqtni g‘animat bil, toki ilohiy bahor shukuhi bor ekan va Azaliy Kabutar o‘z taronasini kuylar ekan, qalbing qulog‘i uning sadosini eshitmoqdan bebahra qolmasin. Bu Mening o‘sha janobga va Ollohning habiblariga nasihatimdir. Istagan qabul etsin, istamagan yuz o‘girsin. Darhaqiqat, Olloh insondan, u ko‘rgan va shohid bo‘lgan narsalardan mustag‘niy va mustaqildir.

24.

Bular, Maryam O‘g‘li Iso tomonidan Injil Rizvonida, O‘zidan keyingi keladigan Mazhar alomatlari haqida, ulug‘vor bir lahnda tarannum etilgan kuylardir. Mattoga mansub bo‘lgan birinchi Injilda yozilmish: “Keyingi Zuhur kelishining alomatlari haqida Isodan so‘raganlarida, U javob berdi: “o‘shal kunlarning taz'yiqidan[19]  so‘ng, quyosh so‘nadi va oy nur sochmay qo‘yadi va yulduzlar osmondan to‘kiladi va zamin kuchlari larzaga tushadi: shunda, inson O‘g‘lining alomati osmonda paydo bo‘ladi, zamindagi barcha qabilalar ohu-nola chekadi va ular samoviy bulutlar uzra inson O‘g‘lining qudrat va buyuk izzat ila kelishini ko‘radilar. Va U, o‘z farishtalarini aziym sur sadosi ila yuboradi. ”[20]  Fors tiliga tarjima qilinganda[21] , bu so‘zlarning ma'nosi shunday: qachonki, zulm va balolar butun odamzotni qamraganda, quyosh porlashdan to‘xtaydi, ya'ni zulmat bosadi va oy nur sochmay qo‘yadi, ko‘kdagi yulduzlar yerga to‘kiladi, zamin ustunlari zilzilaga tushadi. O‘sha vaqtda, inson O‘g‘lining nishonalari osmonda ko‘rinadi, ya'ni Va'da etilmish Jamol va borliq Javhari bu alomatlarni namoyon etib, g‘ayb makonidan ayon olamga qadam qo‘yadi. Va U buyurar: o‘shanda yer yuzida yashaydigan jamii qabilayu elatlar ohu-nola chekib, ilohiy Jamolning qudrat, azamat va hashamat ila bulutlar uzra ko‘kdan tushganini ko‘radilar. U O‘z malaklarini aziym sur sadosi ila yuboradi. Luqo, Marqus va Yuhannoga mansub bo‘lgan boshqa uch Injilda ham, xuddi shunday gaplar yozilmish. Va chun, arab tilida nozil bo‘lgan Lavhlarimizda bu masalalar batafsil yoritilgani sabab, bu sahifalarda ularga to‘xtalmasdan, faqat bir misolni esga olish bilan kifoyalandik.

25.

Injil ulamolari bu so‘zlar ma'nosini anglamaganliklari, ularning maqsad va mohiyatini ko‘ra olmaganliklari, hamda, Iso so‘zlarining tom ma'nodagi(so‘zma-so‘z) talqiniga yopishib qolganliklari sabab, Hazrat Muhammad Zuhurining fayzi va uning inoyati oqimidan mahrum qoldilar. O‘sha toifadagi johillar o‘z din peshvolariga ergashib, Jalol Sultonining jamolini ko‘ra olmadilar, chunki Hazrat Muhammad Zuhurining Quyoshi shafag‘idan darak berguvchi alomatlar yaqqol yuz bermadi. Asrlar o‘tdi va zamonlar oxiriga yetdi va Ul Ruh Javhari boqiy saltanat diyoriga qaytdi. Abadiy Ruh ilohiy surni qayta ufurdi va o‘liklarning g‘aflat va zalolat qabridan ko‘tarilib, hidoyat zamini va inoyat o‘lkasi sari talpinmoqlariga sabab bo‘ldi. Hanuz ham, o‘sha guruh intizorlik ila nola etar: “Bu alomatlar qachon namoyon bo‘lgay? Qachon bizning Maqsudimiz, Va'da etilgan Zot kelgayki, biz Uning Amri g‘alabasi uchun oyoqqa qalqib, bor boyligimizni Uning haqi ehson qilib, jonimizni Uning yo‘lida qurbon etgaymiz?”  Shu yo‘sinda, soxta tasavvurlari sabab, boshqa ummatlar ham Parvardigorning intihosiz ma'naviy marhamati Kavsaridan olisda qoldilar va o‘z xom xayollariga berildilar.

26.

Ushbu parchadan tashqari, Injilda yana bir oyat bor: "Osmonu zamin zavolga yuz tutar, lekin Mening kalomim hargiz zavol bilmas.[22]” Shuning uchun, ahli Injil aytadilarki, Injilning hukmi hech qachon bekor qilinmaydi va qachonki va'da qilingan Tal'at barcha alomatlar ila zohir bo‘lmasin, Ul Zot Injil shariatini tasdiqlab, ularni mahkam o‘rnatishi kerak bo‘ladi, toki olamda Uning dinidan boshqa din qolmasin. Bu ularning asosiy e'tiqodi. Ularning fikriga ko‘ra, agar biron bir kishi va'da qilingan barcha belgilar bilan paydo bo‘lsa-yu, Injil hukmining harfiga zid bo‘lgan biron-bir narsani e'lon qilsa, ular shaksiz uni rad etishlari, uning hukmiga bo‘ysunmacliklari, qolaversa, uni kofir deb e'lon qilib, unga istehzo qilishlari kerak. Chunonchi, Hazrati Muhammad Quyoshining Zuhuri bunga tasdiqdir. Gar ular har bir Zuhur davrida muqaddas kitoblarda bitilmish ushbu kalimalarning asl ma'nosini, ya'ni, odamlarni nihoyat Maqsad bo‘lmish Sadrat ul-Muntahoni tanimoqlikdan mahrum qilib, tushunmovchilik sababiga aylangan kalimalarni, Ahadiyat Mazharlaridan tavoze bilan so‘raganlarida edi, albatta Hidoyat Quyoshining nuri ila yo‘nalgan, hamda, ilmu hikmat sirlarini ochgan bo‘lar edilar.  

27.

Endi esa, ushbu banda mazkur muqaddas so‘zlar ichra pinhon bo‘lgan ma'nolar ummonidan bir qatrasini sen bilan bo‘lishadi, toki ichki nigoh va idrok sohiblari Muqaddaslik Mazharlari bayon etgan barcha ishoralarning ma'nosidan voqif bo‘lsinlar, toki ilohiy Kalom hashamati ularni Uning ismu sifatlari dengiziga yetishishdan tutib qolmasin va ular Ul muborak Zot jilosining arshi bo‘lmish, Ahadiy Chiroqni taniqmoqlikdan mahrum bo‘lmasinlar.

28.

“O‘sha kunlarning tazyiqidan keyin” so‘zlarining ma'nosiga kelganda, bu, insonlar zulm va tazyiqqa uchragan shunday zamonni bildiradiki, unda, Haqiqat Quyoshidan asar ham qolmaydi va ilmu hikmat Daraxtining mevalari insonlar orasidan yo‘qolib, odamzod jilovi nodon va johillar qo‘liga o‘tadi, yaratilmishning asl maqsadi bo‘lmish ilohiy tavhid va ma'rifat darvozalari yopilib, ilm shubhaga aylanadi va hidoyat maqomini razillik egallaydi. Chunonchi, bunday holatga bugun ham guvohlik berish mumkin, har guruhning jilovi, uni o‘z istak-irodasiga ko‘ra boshqarayotgan johillar qo‘liga o‘tgan, ularning tillarida Olloh zikridan faqatgina quruq nom va Uning Muborak oyatlaridan esa, puch harf qolgandir. Nafsu-havo silsilasi shu darajada g‘olib bo‘lmishki, ularning yuraklarida vijdon va idrok chirog‘ini o‘chirgandir, holbuki, ilohiy qudrat barmoqlari Ollohni tanimoqlik eshiklarini ochmish, ilohiy bilim va samoviy fazl nuri butun yaratilmish narsalar mohiyatini qayta nurga to‘ldirib, ilhomlantirmish va har narsada bir ilm bobi ochilmish, har bir zarrada quyosh izlari oshkora bo‘lmishdir. Butun dunyoni qamrab olgan ilohiy ilmu-ma'rifat ifodalarining ko‘pligiga qaramay, ular, hanuzgacha ilm darvozalari berk va ilohiy rahmat yomg‘irlari to‘xtatilgan, degan bo‘sh tasavvurlari ichra qolmoqdalar. Xom xayollarga yopishib, ular mustahkam Urvatul-Vusqoning ilohiy ilmidan yiroqlarda qoldilar. Go‘yo, ularning tabiatida, na ilm va uning darvozasi sari maylu rag‘bat bor va na uning namoyon bo‘lishi borasida tushuncha bor, zero, bo‘sh xayollari ichra, dunyoviy mol-davlatga olib boruvchi darvozalarni topdilaru, ilm Mazharining zuhuri ichra esa, jondan voz kechish da'vatidan boshqa hech bir narsa topmadilar. Shuning uchun, tabiiyki, ular birinchisiga chirmashib, ikkinchisidan qocharlar. Yuraklarida Olloh Qonunining yakkayu yagona ekanligini tan olsalarda, o‘zlaricha har go‘shadan yangi farmon chiqarib, har mahalda yangi fatvo buyurarlar. Hech bo‘lmasa biror qonun ustida murosaga keluvchi ikki nafar topilmas, chunki ular o‘z nafsidan boshqa bir Ilohni izlamaslar va adashmoqlikdan o‘zga bir yo‘lni tanlamaslar. Peshvolikni Matlub visoliga yetishishining nihoyat maqsadi deya e'tirof etib, kibru g‘ururni Mahbubga erishishning g‘oyat yuksak yutug‘i deya hisoblaydilar. Nafsoniy hiyla-nayrangni rabboniy taqdirdan ustun qo‘yadilar. Olloh rizoligi va irodasiga bo‘ysinmoqlikni rad etib, makkorona tadbirlar bilan mashg‘ul bo‘lib, riyokorlik so‘qmog‘idan ketarlar. Mabodo, shavkatlariga biron nuqson tegmasin va yo, izzatlariga birov xalal bermasin deya, bor kuch-quvvatlari ila mansab-martabalarini qo‘riqlaydilar. Gar ko‘z, ilohiy ma'rifat surmasidan ravshan tortsa, shubhasiz, bir to‘da yirtqich hayvonlarning to‘planib, insoniy ruh murdalari uzra talashib yotganini ko‘rar.

29.

Qandayin bir “tazyiq” borki, bayon etilgandan ko‘ra og‘irroq bo‘lsin? Agar, inson ilohiy haqiqat va ma'rifatga talpinsayu, uni qaerdan axtarishni va kimdan so‘rashni bilmasa, bundanda ayanchliroq “tazyiq” bormi? Zotan, fikrlar bir-biridan o‘ta farqlanib, Ollohga eltguvchi yo‘llar ham ko‘payib ketgan. Bundayin “tazyiq” har bir Zuhurga xosdir. Toki, u yuz bermagunicha, haqiqat quyoshi ko‘rinmas. Zero, Ilohiy Hidoyat Zuhurining tongi, gumrohlik tunining zulmatidan so‘ng otgay. Shu sabab, olamni kufr va adolatsizlik egallashi va odamzot qorong‘ulik ichra qolishiga ishoralar, barcha hadis va rivoyatlarda aytib o‘tilgandir. Mazkur hadislarning mashhurligi bois, ushbu banda muxtasar bo‘lmoqni istadi va ularning matnini bu yerda keltirmadi.

30.

Agarda bu “tazyiq” (tom ma'noda bosim deb tushunilib), yer siqiladi deya sharhlansa, yoxud odamlar o‘z xom xayollarida shunga o‘xshash falokatlarni tasavvur etsalar, aniqki, bunday hodisalar hech qachon yuz bermas. Tabiiyki, ular Ilohiy Zuhurning bu sharti ro‘yobga chiqmadi deya e'tiroz etajaklar. Ularning e'tirozi shunday bo‘lib kelgan va shunday bo‘lib qolayotir. Holbuki, “tazyiq”, ilohiy ma'rifatni idrok etish va Rabboniy Kalomni tushunishga qobiliyatning yetishmasligini anglatadi. Bu yerda shu narsa nazarda tutiladiki, Haqiqat Quyoshi botganda va Uning Nurini aks ettiruvchi ko‘zgular olamdan o‘tganda, insonlar “tazyiq” va mashaqqat ichra botib, hidoyat so‘rab qayga yuz tutishni bilmay qoladilar. Shu yo‘sinda, biz hadislar tafsiridan sizga saboq berdik va ilohiy hikmat sirlarini ochdik, toki ularning ma'nosini anglang va ilmu irfon qadahidan ichganlar safida bo‘ling.

31.

Endi esa, Uning “quyosh so‘nadi va oy nur sochmay qo‘yadi va yulduzlar osmondan to‘kiladi” so‘zlari haqida. Olloh Anbiyolarining Kitoblarida keltirilgan “quyosh” va “oy” tushunchalarining ma'nosi, faqatgina bizga ko‘rinar koinotdagi quyosh va oy degani emas.

Yo‘q, aksincha, bu so‘zlarning ma'nosi bisyor. Har bir holda ularga o‘ziga xos ma'no berilgan.

Masalan, “quyosh” so‘zining ma'nolaridan birida, azaliy mashriqdan nur sochuvchi va jamiyki mavjudot uzra fayz to‘kuvchi Haqiqat Quyoshlari nazarda tutiladi. Ushbu Haqiqat Quyoshlari aslida Ollohning sifat va nomlari olamidagi umumjahon Ilohiy Mazharlardir. Yagona Haq Ollohning amri ila ko‘rinar quyosh zaminiy ashyolarning, ya'ni daraxtlar, mevalar va ularning ranglari, yer ma'danlari, hamda yaratilmish olamdagi barcha mavjudotlarning rivojlanishida ko‘mak bergani kabi, xuddi shunday, Ilohiy Yoritqichlarning inoyati va ta'lim-tarbiyasi tufayli tavhid shajaralari, tafrid mevalari, inqito' barglari, ilmu iqon chechaklari, hikmat va bayon rayhonlari zohir bo‘ladi. Shunday qilib, ushbu Ilohiy Quyoshlarning yorishishi tufayli olam yangilanadi, abadiy hayot suvlari oqadi, ehson dengizi mavjlanadi, fayz bulutlari  ko‘kni to‘ldiradi va saxovat nasimlari butun yaratilmish narsalar uzra esadi. Ushbu Yoritqichlarning tafti va ma'naviy alangasi, ilohiy muhabbat haroratini inson yuraklarida shiddat ila yonmog‘iga sabab bo‘ladi. Ushbu Inqito' Ramzlarining fazlu inoyati tufayli, boqiy hayot Ruhi o‘lik tanalarga ufuriladi. Aslida, ko‘rinar quyosh o‘sha Ma'naviy Quyoshlar jalolining bir alomati bo‘lib, hech vaqt, Uning tengi, sherigi va raqibi bo‘lmas. U borki, har narsa yashaydi, harakatlanadi va mavjud bo‘ladi. Uning fazli ila ular paydo bo‘ladi va barcha Unga qaytadi. Barcha ash'yolar Undan zohir bo‘ladi va barchasi Uning Zuhuri xazinasiga qaytadi. Barcha yaratilmish mavjudot Undan boshlanadi va Uning hukmi ganjinasiga qaytadi.

32.

Avval ham, hozir ham kuzatganingizdek, ushbu ilohiy Yoritqichlar gohida o‘ziga xos maxsus nom va sifatlar ichra cheklangan bo‘lib ko‘rinishining sababi, faqat va faqat, ba'zi aqllar zaifligi va fikrlar torligidandir. Aksincha, ular azal-azaldan va abadul-abad har qanday faxrli ismlardan-da yuksak bo‘lganlar va har qanday vasfu-ta'rifdan muqaddas va munazzah bo‘lib qolarlar. Har qanday ismning javhar-mohiyati, ularning muqaddaslik saroyiga doxil bo‘lishga hatto umid qila olmas, eng latif va pok sifatlar esa, ularning izzat saltanatiga yaqinlasha olmas. Subhonalloh, Payg‘ambarlar insoniy idrokdan benihoyat darajada yuksak va ular faqat O‘z Zotlari orqali taniladi. U saylagan Zotlarning O‘zlaridan boshqa birov orqali vasf etilishi, Uning Shuhratidan yiroqdir. Ular, bandalar vasfidan va inson idrokidan a'loroqdir!

33.

“Quyoshlar” tushunchasi “ma'sum Qalblar” tomonidan yozilmish bitiklarda, ko‘p marotaba Olloh Payg‘ambarlariga, ya'ni o‘sha porloq Inqito' Ramzlariga nisbatan qo‘llanilgan. Jumladan, “Nutba duosi”[23] ida shunday so‘zlar bor: “Qaydadir porloq Quyoshlar? Qayga ketdi o‘sha nurafshon Oylar va miltillagan Yulduzlar? Bas, bundan ma'lum bo‘lishicha “quyosh”, “oy” va “yulduzlar” ta'birining ma'nosi avvalambor, Anbiyolar, Avliyolar va Sahobalarni anglatadiki, ularning ilmi nuridan g‘ayb va ayon olamlar ravshan va munavvar tortgay.

34.

Bu so‘zlarning boshqa bir ma'nosi, keyingi Zuhurlar zamonida yashab, din jilovini qo‘llarida tutib kelayotgan avvalgi zamon Zuhurining ulamolarini anglatadi. Agar bu ulamolar keyingi Zuhurning ziyosi ila yorishsalar, Olloh huzurida maqbul bo‘lgaylar va abadiy nurga to‘lgaylar, aks holda, ularga nisbatan zulmat hukmi joriy bo‘lgay, illo iymon va kufr, hidoyat va zalolat, saodat va xo‘rlik, nur va zulmat vasflarining hammasi Ma'naviy Haqiqat Quyoshi bo‘lmish Zotning tasdig‘iga bog‘liqdir. Qiyomat kunida, ilmu-irfon Manbasi tomonidan har asrda yashagan har ulamoga iymon hukmi berilsagina, shunda u darhaqiqat, ilohiy ma'rifat, rizo va haqiqiy idrok nurining sohibi bo‘lar. Yo‘qsa, unga jaholat, inkor, kufr va zulm tamg‘asi bosilar.

35.

Har bir ichki nigoh ila kuzatuvchi uchun ravshanki, yulduzning yorug‘ligi quyoshning porloq yog‘dusi qarshisida so‘ngani kabi, dunyoviy ilmu hikmat va tushuncha chirog‘i ham, Haqiqat Quyoshi bo‘lmish, ma'naviy Oftob yog‘dusining hashamati bilan yuzma yuz kelganda yo‘qoladi.

36.

“Quyosh” so‘zi din peshvolariga nisbatan ularning martabalari yuksakligi, shuhratlari va ma'rufliklari sabab ishlatiladi. Har bir asrdagi mo‘'tabar ulamolarning so‘zlari salmoqli va obro‘lari musallam bo‘lib kelgan. Agar ular Haqiqat Quyoshiga o‘xshasalar, shubhasiz, oliy yoritqichlardan bo‘lib sanalgaylar, aks holda, ular  jahannam alangasining qoq markazi bo‘lib hisoblangaylar. Chunonchi, buyurmish: “Darhaqiqat, shamsu qamar har ikkisi ham jahannam otashi azobiga mahkumdir ”[24]   Siz “quyosh” va “oy” so‘zlarining mazkur oyatdagi ma'nosi bilan albatta tanishsiz; shuning uchun, ular ustida to‘xtalishga ehtiyoj yo‘q. Bundayin shamsu qamar unsurlaridan bo‘lgan, ya'ni o‘sha peshvolarga ergashib, yolg‘onga yuz tutgan va haqni inkor etgan har qanday kimsa, shubhasiz, jahannam o‘tidan chiqqan va o‘sha yerga qaytajakdir.

37.

Bas, ey izlanuvchi, biz Urvatul Vusqoga mahkam yopishmog‘imiz lozim, shoyadkim zalolat tunini ortda qoldirib, ilohiy hidoyat shafag‘i nuriga quchoq ochaylik. Inkor ko‘lankasini tark etib, ishonchu isbot soyasidan panoh axtaraylik. Jahannam otashidan ozod bo‘lib, samoviy Jamol nuri yog‘dusidan munavvar bo‘laylik. Shu tariqa, biz sizga ilohiy ilm Daraxtining mevalarini ato etdik, toki siz shodu xurramlikda ilohiy hikmat Rizvonida yashagaysiz.

38.

Yana boshqa bir ma'noda “quyosh”, “oy” va “yulduz” atamalari, har bir shariat davrida joriy etilgan va e'lon qilingan ta'limot va hukmlarni anglatadi, namoz va ro‘za shular jumlasidanki, Qur'on shariatida Muhammad Payg‘ambarning jamoli ko‘zdan g‘oyib bo‘lgach, bular Ul Zot Zuhurining eng mahkam va a'zam qonunlariga aylandi. Chunonchi, hadisu rivoyatlar bunga shahodat berar va bu hadisu rivioyatlar yetarlicha mashhur bo‘lgani uchun, ularni bu yerda eslamoqqa ehtiyoj yo‘q. Qolaversa, har bir Zuhur davrida namoz(farz ibodati) hukmiga urg‘u berilmish va u har yerda ijro etilmishdir. Chunonchi, Muhammad Payg‘ambarning javhari bo‘lmish, Haqiqat Quyoshi mashrig‘ining nuri ila naql etilgan hadislar bunga guvohlik berar.

39.

Barcha Anbiyolarga har bir Zuhur Davrida ibodat qonuni nozil etilmishki, uning shakl va ijrosi har bir asrda davr taqozosiga ko‘ra moslashtirib kelingan. Har bir keyingi Zuhur, avvalgi Zuhur tomonidan aniq, muayyan va mustahkam o‘rnatilgan an'ana, odat va ta'limlarni bekor qilib kelgani sabab, ular qiyosiy ma'noda “quyosh” va “oy” so‘zlari orqali ifoda etilgan. “U, qaysi biringiz amalda yaxshiroq ekanligingizni sinaguvchi Zotdir.”[25]

40.

Shuningdek, hadislarda “quyosh” va “oy” atamalari namoz va ro‘zaga nisbatan qo‘llaniladi,

chunonchi, buyurmish: “Ro‘za ziyodir, namoz esa nur.” Kunlarning birida, ma'ruf bir ulamo oldimizga keldi. U bilan suhbatlashar ekanmiz, u, yuqoridagi hadisdan so‘z ochib dedi: “Ro‘za mizoj haroratini  ko‘tarishidan, quyosh ziyosiga o‘xshatilar; shom namozi esa, insonga salqinlik keltirgani uchun oy nuriga qiyoslanar.” Shunda angladikki, bechora, ma'nolar dengizidan biron bir tomchiga ham muvaffaq bo‘lmagan va rabboniy hikmatning Yonar Sidrasidan biror bir uchqunga ham noyil bo‘lmagan. So‘ngra, biz unga ehtirom ila izhor etdik: “Janob, bu hadisga keltirgan tafsiringiz odamlar orasida, og‘izlarda tarqalgan talqinlardan biridir. Lekin, uning boshqa bir ta'biri ham bo‘lishi mumkin.” U bizdan so‘radi: “Nima  bo‘lishi mumkin?” Biz javob  berdik: “Anbiyolar Hotami va Olloh saylagan Zotlarning Sayidi bo‘lmish Hazrati Muhammad, Qur'onda joriy etilgan dinni, uning oliyligi, yuksakligi va ulug‘vorligi, hamda, barcha dinlarni qamragani sabab samoga qiyos etmishlar. Quyosh va oy osmondagi eng charog‘on va ma'lum yorug‘lik jismlari bo‘lganidek, Olloh Dini samosida ham ikki porloq yoritqich - ro‘za va namoz muqarrar bo‘lmishdir. Islom osmondir; ro‘za uning quyoshi, namoz esa oyidir.

41.

Ilohiy Mazharlarning ramziy-majoziy so‘zlaridan maqsad budir. Binobarin, “quyosh” va “oy” atamalarining mazkur maqomlarga nisbatan qo‘llanilishi, nozil etilgan oyat va yozilmish hadislar orqali namoyon bo‘lgan va isbot etilgandir. Demak, ayon va ravshanki, “quyosh so‘nar, oy nur sochmay qo‘yar, va yulduzlar osmondan to‘kilar” jumlasi, din peshvolarining gumrohligi va shariatda mustahkam o‘rnatilgan qonunlarning bekor qilinishini anglatadi va Ilohiy Mazharlar, ramzlar tilida bundan xabar berganlar. Abrorlardan boshqa hech kim bu qadahdan totmas va hayrixohlardan boshqa hech kim undan ulush kasb etmas. “Abrorlar kofurli chashma mizoji qadahidan icharlar.”[26]

42.

Shubhasiz, avvalgi Zuhur davrida o‘sha zamon ahlini munavvar etib, hidoyat aylagan ta'limlar, amrlar, hukmlar va ta'qiqlarning “quyosh” va “oy”lari har bir keyingi Zuhurda so‘nadi, ya'ni kuchi va ta'sirini yo‘qotadi. Endi mulohaza qiling, agar Injil ahli o‘z e'tiroz va qaysarligidan farqli o‘laroq, “quyosh” va “oy” so‘zlarining ramziy ma'nosini tan olib, ilohiy ilm Mazharidan tafsir olganlarida edi, albatta, bularning ma'nosini mutlaq tushungan va o‘z nafsu havolari zulmatiga mubtaloyu giriftor bo‘lmas edilar. Ha, chunki ular haqiqiy ilmni uning ma'danli manbasidan olmaganliklari sabab, kufr va zalolatning tahlikali vodiysida halok bo‘ldilar. Bashorat etilgan barcha alomatlarning ro‘yobga chiqqani, va'da etilgan Quyoshning Zuhur ufqidan ko‘tarilgani hamda, avvalgi Zuhur Davridagi ta'lim, ahkom va ma'rifat “quyosh” va “oy”larining zulmatga botgani ularning shuuriga hanuz yetib bormadi.

43.

Endi esa, qat'iy ishonch ko‘zi va mustahkam ishonch qanotida, komil ishonch sirotiga yo‘l ol.

“Ayt: U Ollohdir; so‘ngra esa, ularni o‘z behuda xom xayollari ichra sho‘ng‘imoqlari uchun o‘z holiga tashlab qo‘y.”[27]  Shunda, sen Uning sahobalaridan bo‘larsanki, ular haqida U, shunday degan: ““Robbimiz Ollohdir” deb aytganlar va Uning yo‘lida sabot ila mustaqiym ketishda davom etganlar uzra, haqiqatda, farishtalar hozir bo‘lgay.”[28]  Toki, shunda jamiyki sirlarga o‘z ko‘zlaring ila iqror bo‘larsan.

44.

Ey, birodarim! Ruhing ila bir odim tashlaki, yiroqlik va xijron sahrolarini bir zumda kecharsan va abadiy visol Rizvoniga doxil bo‘lib, bir nafas ila samoviy Ruhlarga  qo‘shilarsan. Zero, inson qadami birla hargiz bu cheksiz masofani kechib bo‘lmas va murodga yetib bo‘lmas. Haqiqat nuri haqiqatga yetmog‘ida hidoyat etgan va bismilloh deya, irfon sohilidagi Uning Amri yo‘lida turgan kimsaga tinchlik-omonlik bo‘lsin.

45.

“Bas! Mashriqlaru Mag‘riblar Rabbi ila qasam”[29]  muborak oyatining ma'nosi, murojaat etilgan “Quyoshlar”ning har biri o‘z muayyan chiqish va botish joylariga egaligida.

Vaholanki, Qur'on tafsiri ulamolari mazkur “Quyoshlar”ning ramziy ma'nosini anglamaganlari sabab, yuqoridagi muborak oyatni tafsirlashga qiynaldilar. Ba'zilari, quyosh har kuni turli nuqtalardan chiqqani uchun, “mashriqlar” va “mag‘riblar” ko‘plik sonida ishlatilgan, degan ta'kidlarni ilgari surdilar. Boshqa birlari esa, bu oyatda yilning to‘rt fasli nazarda tutilgan, chunki quyoshning chiqish va botish nuqtalari fasllarga qarab o‘zgaradi, dedilar. Mana ular tushunchasininig teranligi! Shunday bo‘lsada, ular o‘sha ilm Javohirlarini, o‘sha benuqson va pok hikmat Ramzlarini, ne-ne johilliklarda ayblashmadi.

46.

Shu tarzda, ushbu ochiq, kuchli, qat'iy va bir ma'noli izohlar orqali oxirgi Soat, Qiyomat kuni kelishining alomatlaridan biri bo‘lmish “osmon yorilishi” iborasining ma'nosini tushunmoqqa intil. Chunonchi, buyurmish: “Vaqtiki, osmon yorilsa.”[30]  Bunda, “Osmon”ning ma'nosi, ilohiy Zuhur dinlari osmonini bildiradi, chunonchi u, har bir Zuhur ila yuksalar va keyingi Zuhur ila parchalanar. “Yorilmoq” deganda, avvalgi Zuhur Davrining botillikka uchraganligi va muddati o‘tganligi tushuniladi. Olloh haqi qasam! Gar to‘g‘ri mulohaza etilsa, osmonning bunday yorilishi, tashqi ko‘rinar osmonning yorilishidan ko‘ra buyukroq bir hodisadir. Biroz o‘ylab ko‘r. Mana yillar davomida qaror topgan bir ilohiy Zuhur; uning ko‘lankasi ostida, uni qabul qilganlarning bari unib-o‘sib, kamol topsa; uning qonunlari nuridan necha-necha nasllar tarbiya topsa; farzandlar o‘z ajdodlaridan Uning so‘zlari zikridan boshqasini eshitmasa; qachonki, ko‘zlar Uning Amri nufuzidan boshqasini  ko‘rmasa; quloqlar faqat Undan taralgan hukmlardan boshqasini eshitmasa, —  bir zot zohir bo‘lib, bularning hammasini ilohiy Zuhur kuch-qudrati ila tarqatib yuborsa va “parchalab tashlasa”, bundan-da buyukroq bo‘lgan osmon yorilishidek, yana boshqa bir amal bo‘lishi mumkinmi? Endi fikrla, axir bu amal buyukroqmi yoki yaramas, nodonu kaltafahmlarning “osmon yorilishi” haqidagi tasavvurimi?

47.

Shuningdek, ilohiy Jamol Mazharlarining achchiq hayotlari va chekkan zahmatlariga boq. Mulohaza et, ular hech bir ko‘maksiz va yakka-yolg‘iz, butun dunyo ahli qarshisida turib, Olloh Qonunini o‘rnatdilar! Bu muborak va latif Ruhlarga berilgan aziyatu ozorlar qanchalar shafqatsiz bo‘lmasin, ular kamoli qudratga ega bo‘la turib, sabr etdilar, hamda o‘z benihoyat ulug‘vorliklariga qaramay, jabru-zulmga bardosh berdilar.

48.

Shu tariqa, “erning almashishi”degan so‘zlarning ma'nosini tushunishga harakat qil. Bilginki, ilohiy Zuhur  “osmoni”dan yog‘ilgan bu marhamat yomg‘irlari qay bir yurakka yog‘masin, o‘sha yurak zaminini o‘zgartirib, ma'rifat va hikmat yeriga aylantiradi. Bunday yuraklar gulshanida tavhidning ne-ne rayhonlari unmaydi! Ularning munavvar ko‘ksida ilmu donolikning ne-ne chechaklari gullamaydi! Gar ularning yuraklari zamini o‘zgarmasdan qolganida, qanday qilib biron-bir harf ham o‘rganmagan, muallim ko‘rmagan va maktabga qadam bosmagan ushbu qalblar, bundayin kalomlarni takallum etishi va hech kim tagiga yeta olmaydigan ma'rifatni namoyon etishlari mumkin edi? Ular go‘yoki, abadiy ilm tuprog‘idan yasalgan va ilohiy hikmat suvi ila qorilgandirlar. Shuning uchun, deyilmish: “Ilm bir nurdirki, Olloh uni O‘zi istagan yurakka solar.” Faqat shunday ilmgina, hamisha tahsinga sazovor bo‘lib kelgan va shunday bo‘lib qoladi, bu, xira tortgan va qorong‘u aqllarning mahsuli bo‘lgan cheklangan ilm emasdir. Gohida, ular bunday cheklangan bilimni hatto, bir-birlaridan o‘g‘irlab, uning birla behuda faxr etarlar!

49.

Eh, koshkiydi, bandalar qalbi, insoniy cheklovlar va qorong‘u fikrlardan poklana olsa! Shoyad, ular haqiqiy ilmu ma'rifat Quyoshi nuridan yorishib, ilohiy hikmat sirlari javohirlariga noyil bo‘lgaylar. Endi mulohaza et, gar bu qalblarning qurigan va behosil zamini o‘zgarmay qolganda, qanday qilib ular ahadiy sirlarni va ilohiy Mohiyatlarni oshkoru namoyon etgan bo‘lardilar? Chunonchi, U buyurmish: “O‘sha kunda, zamin boshqa bir zaminga almashtiriladi.”[31]

50.

Zuhur sirlari ustida tafakkur etsangiz, Mavjudlik Sultonining saxovat nasimi, hatto bu moddiy zaminni ham almashtirganini ko‘rgaysiz.

 

[1] Qur'on 36:30

[2] Qur'on 40:5

[3] Qur'on 11:38

[4] Qur'on 71:26

[5] Qur'on 29:2

[6] Qur'on 35:39

[7] Qur'on 11:61, 62

[8] Ibrohim

[9] Qur'on 40:28

[10] Qur'on 11:21

[11] Qur'on 2:87

[12] Qur'on 3:70

[13] Qur'on 3:71

[14] Qur'on 3:99

[15] Qur'on 3:7

[16] Qur'on 76:9

[17] Qur'on 5:117

[18] Qur'on 14:24

[19] The Greek word used (Thlipsis) has two meanings: pressure and oppression.

[20] Matto 24:29–31

[21] parcha hazrat Bahoulloh tomonidan avval arabcha keltirilgan va forscha sharh berilgan

[22] Luqo 21:33

[23] O‘n ikkinchi imomga bag‘ishlangan taziya

[24] Qur'on 55:5.

[25] Qur'on 67:2

[26] Qur'on 76:5

[27] Qur'on 6:91

[28] Qur'on 41:30

[29] Qur'on 70:40

[30] Qur'on 82:1

[31] Qur'on 14:48

Found a typo? Please select it and press Ctrl + Enter.

Warning: "continue" targeting switch is equivalent to "break". Did you mean to use "continue 2"? in /home/t71459/public_html/bahai.uz/modules/mod_je_accordionmenu/helper.php on line 73